«Εδώ Πολυτεχνείο» στην εποχή της οθόνης: Εκπέμπουμε όλοι, μα ποιος μας ακούει;

«Εδώ Πολυτεχνείο, εδώ Πολυτεχνείο»… Στα σχολεία τα παιδιά μας θυμήθηκαν ξανά για το σύνθημα: «Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία», έφτιαξαν κατασκευές με γαρίφαλα και άκουσαν τη φωνή του εκφωνητή να τρέμει μέσα από τον αυτοσχέδιο ραδιοφωνικό σταθμό. Κάθε φορά που ακούω εκείνη τη φωνή να ψέλνει τον Εθνικό μας Ύμνο μέσα από τα μεγάφωνα –την ώρα της εισβολής του στρατού και των τανκς στις πύλες του Πολυτεχνείου– και όσο πλησιάζει ο στρατός τόσο εκείνη η φωνή να δυναμώνει, ένας κόμπος αγκαλιάζει σφιχτά τον λαιμό μου και με βία ξεχύνει τα δάκρυά μου…

53 χρόνια μετά, τα θεμέλια των αξιών –που τότε κερδίθηκαν με την αιματοχυσία νέων ανθρώπων– μοιάζουν ξανά να αμφισβητούνται…

Τις τελευταίες μέρες διάβασα ένα εξαιρετικό αφιέρωμα της αθηΝΕΑ με τον τίτλο «Αν το Πολυτεχνείο είχε smartphone». Ένα υποθετικό ερώτημα που θέτει σε νέες βάσεις την έννοια της δημοκρατίας και της ελευθερίας και μας κάνει να διερωτώμαστε μήπως τελικά η σημερινή μας δημοκρατία έχει μετουσιωθεί, κατά κάποιον τρόπο, σε μια σύγχρονη ψηφιακή αντί για στρατιωτική δικτατορία, με όπλα της τα κινητά αντί για τα τανκς;

Το 1973, ο εχθρός είχε πρόσωπο, στολή, ερπύστριες. Η λογοκρισία ήταν ωμή και ξεκάθαρη: έκλειναν εφημερίδες, απαγόρευαν τραγούδια, έκοβαν τη φωνή. Και τότε, μια ομάδα φοιτητών έστησαν έναν ραδιοφωνικό σταθμό για να σπάσουν τη σιωπή, να αφυπνίσουν τις μάζες και να ενωθούν με τον κόσμο έξω από τις πύλες.

Και φτάνουμε στο παρόν: Σήμερα, έχουμε όλοι από έναν «σταθμό» στην τσέπη μας. Ανεβάζουμε stories, φωτογραφίες, γράφουμε γνώμες, κάνουμε live, like. Νομίζουμε ότι είμαστε απόλυτα ελεύθεροι. Κι όμως, πόσα από τα σημαντικά ακούγονται πραγματικά; Μήπως, συγχέουμε τη δυνατότητα να εκπέμπουμε με τη δυνατότητα να ακουγόμαστε;

Το κινητό είναι δικό μας, αλλά οι κανόνες του παιχνιδιού ανήκουν σε άλλους. Στη σύγχρονη ψηφιακή «δικτατορία», δεν χρειάζεται να σου κλείσουν το στόμα με τη βία. Αρκεί να σε πνίξουν μέσα στον ατελείωτο θόρυβο της πληροφορίας, ώστε η φωνή σου να χαθεί στον ωκεανό.

“Η πιο αποτελεσματική λογοκρισία δεν απαγορεύει τις σημαντικές ειδήσεις. Τις πνίγει στις ασήμαντες”, γράφει ο Αρκάς ως λεζάντα στο σκίτσο του, όπου ένα κόκκινο λουλούδι ξεχωρίζει ανάμεσα σε δεκάδες άχρωμα.

Στoν κόσμο των social, όποιος αγγίζει θέματα «τζιζ» ή απλώς ζητάει από τον αναγνώστη να σταθεί και να σκεφτεί, νιώθω αυτή την αόρατη λογοκρισία. Όποιο κείμενο δεν είναι φτιαγμένο για γρήγορα likes ή εύκολη κατανάλωση προς βρώση, ο αλγόριθμος το προσπερνά. Το θάβει. Σαν να σου επιβάλλει σιωπηλά: «Μη λες πολλά, μείνε στα εύκολα, αυτά που πουλάνε».

Η λογοκρισία σήμερα δεν φοράει στολή… φοράει τον μανδύα της «επιλογής» και της «ασφάλειας». Αποφασίζει πίσω από κλειστές πόρτες ποια άποψη είναι «αποδεκτή» και ποια θα μείνει για πάντα στα αζήτητα. Η πραγματική όμως, ελευθερία του λόγου –αυτή για την οποία φώναξαν οι φοιτητές το 1973– η αληθινή Παιδεία, έγκειται σε γνώμες, κείμενα, άρθρα που δεν φαίνονται, λέγονται ή γράφονται για να αρέσουν σε όλους, αλλά για να προβληματίσουν, να ξεκουνήσουν, να ξεσκονίσουν, να αφυπνίσουν συνειδήσεις και συναισθήματα.

Και σαν να μην έφτανε αυτό, ζούμε πλέον στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, όπου ο κίνδυνος δεν είναι μόνο να φτιαχτεί κάτι ψεύτικο, αλλά να αμφισβητηθεί ακόμη και το αληθινό.

Σύμφωνα με το αφιέρωμα του ΑΘΗνέα, αν οι φοιτητές του ’73 κατέγραφαν την είσοδο του τανκ με ένα smartphone, πόσο εύκολα κάποιος σήμερα θα έλεγε «Α, αυτό είναι deepfake, είναι φτιαγμένο με AI»; Εδώ αμφισβητούνται από κάποιους τα ίδια τα γεγονότα του Πολυτεχνείου, παρόλο που υπάρχουν αδιάψευστα τεκμήρια, βίντεο προ ΑΙ εποχής, μαρτυρίες και άνθρωποι που τα έζησαν!

Όταν τα πάντα μπορούν να παραποιηθούν –ή να βαφτιστούν «ψεύτικα» επειδή δεν βολεύουν κάποιο αφήγημα– κινδυνεύουμε να φτάσουμε στο σημείο να μην πιστεύουμε πια σε τίποτα. Και μια κοινωνία που δεν πιστεύει στην αλήθεια, είναι μια κοινωνία που παραιτείται. Που δεν διεκδικεί. Που απλώς σκρολάρει παθητικά…

Το σίγουρο είναι πως κανείς δεν θέλει να μεγαλώσει παιδιά που θα είναι απλοί, υπάκουοι «χρήστες». Θέλουμε να μεγαλώσουμε ελεύθερους ανθρώπους, με άποψη και κριτική σκέψη. Κι επειδή η δημοκρατία δεν είναι δεδομένη –θέλει διαρκή εγρήγορση, ειδικά όταν οι απειλές είναι αόρατες, αλλά κυρίως αδιόρατες– η δική μας αντίσταση ξεκινάει μέσα από το σπίτι:

  • Αρνούμαστε να μετρήσουμε την αξία μας σε likes. Προσωπικά, θα συνεχίσω να γράφω και να μιλάω για όσα με καίνε, ακόμα κι αν ο αλγόριθμος τα «θάβει». Η φωνή μου δεν χρειάζεται την έγκριση μιας πλατφόρμας για να έχει αξία.
  • Μαθαίνω στα παιδιά μου να αμφισβητούν. Δεν θέλω να καταπίνουν αμάσητο ό,τι βλέπουν σε μια οθόνη. Θέλω να ρωτάνε: «Ποιος το λέει αυτό; Γιατί το βλέπω τώρα; Τι προσπαθεί να μου πουλήσει, τι ή ποιον/ους εξυπηρετεί ή να με κάνει να νιώσω;».
  • Σπάω τη «φούσκα» του αλγορίθμου. Δεν περιμένω παθητικά να μου σερβίρει η αρχική μου σελίδα τι θα διαβάσω. Αναζητώ συνειδητά ανεξάρτητες φωνές, στηρίζω δημιουργούς που τολμούν να πουν κάτι διαφορετικό και διαβάζω απόψεις που με ξεβολεύουν, μαθαίνοντας στα παιδιά μου ότι η αλήθεια θέλει ψάξιμο.
  • Υπερασπίζομαι τον χρόνο μου και την προσοχή μου. Η προσοχή μας είναι το πιο ακριβό νόμισμα της εποχής μας. Το να κλείνω συνειδητά την οθόνη, να βαριέμαι, να διαβάζω ένα βιβλίο ή να κουβεντιάζω ουσιαστικά χωρίς να με διακόπτει μια ειδοποίηση, είναι η πιο ξεκάκαθαρη δήλωση ελευθερίας απέναντι σε ένα σύστημα που μας θέλει διαρκώς και συνειδητά, μας θέλει να παραμένουμε ασυνείδητα όλο και πιο συνδεδεμένοι – και, τελικά, πιο αποκομμένοι από ποτέ. Πόσο οξύμωρο: η Τεχνολογία να αποκτά “συνείδηση” και ο άνθρωπος να ξεχνά να σκέφτεται…

Σήμερα, λοιπόν, όταν θα μιλήσουμε στα παιδιά μας για το Πολυτεχνείο, ας τους μιλήσουμε για τα τανκς που έφυγαν και τον αγώνα για ελευθερία που δεν τελειώνει ποτέ…

Σήμερα, για να επαναστατήσεις, δεν χρειάζεται να βγεις στους δρόμους ούτε να δώσεις τη ζωή σου. Αρκεί να σηκώσεις το βλέμμα από την οθόνη και να σκεφτείς ελεύθερα. Τόσο απλό και ταυτόχρονα τόσο δύσκολο… ;;;

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

sixteen + two =

Μείνε στην παρέα μας!

Νέες ιδέες, άρθρα, οδηγοί και αποκλειστικό υλικό
απευθείας στο inbox σου.