Η πρόσφατη εξαγγελία της Υπουργού Παιδείας, Σοφίας Ζαχαράκη, για την καθιέρωση του Εθνικού Απολυτηρίου από τους σημερινούς μαθητές της ΣΤ’ Δημοτικού, παρουσιάστηκε ως μια κίνηση ανακούφισης. «Θα προτιμούσα ένα προφίλ που να συγκεντρώνει ο μαθητής, έναν μέσο όρο βαθμολογίας των τάξεων του Λυκείου, παρά τρεις ώρες εξετάσεις που μια κακή στιγμή να καθορίζει την επιτυχία», ανέφερε χαρακτηριστικά. Μόνο που πίσω από αυτή την ωραιοποιημένη εικόνα κρύβεται μια επικίνδυνη παγίδα: η μετάθεση του εξεταστικού άγχους από τις τρεις ώρες, τρεις εβδομάδες (άντε και τρία τέρμηνα) των Πανελλαδικών, σε τρία ολόκληρα χρόνια αδιάκοπης πίεσης.

Μέχρι σήμερα, ένας έφηβος ήξερε ότι η κρίσιμη μάχη δίνεται σε ένα συγκεκριμένο χρονικό παράθυρο λίγων εβδομάδων τον Ιούνιο. Με το νέο σύστημα, η αγωνία απλώνεται και στηρίζεται και στην Α’, και στη Β’ και στη Γ’ Λυκείου. Κάθε διαγώνισμα, κάθε τετράμηνο και κάθε εξέταση Τράπεζας Θεμάτων μετατρέπεται σε «Πανελλαδικές». Αντί να αποσυμφορήσουν τα παιδιά, οι ιθύνοντες τα καταδικάζουν να ζουν υπό τον φόβο της «κακής στιγμής» από τα δεκαπέντε τους χρόνια. Και, φυσικά, φορτώνουν τις ελληνικές οικογένειες με τρία χρόνια υποχρεωτικών φροντιστηρίων, αφού κανένας γονιός δεν θα ρισκάρει να μείνει το παιδί του πίσω στον μέσο όρο.

Αν θέλουμε να μιλήσουμε σοβαρά για παιδεία, αυτό που χρειάζεται η χώρα δεν είναι άλλη μια αλλαγή στον τρόπο υπολογισμού των μορίων, αλλά μια δομική αλλαγή του εκπαιδευτικού συστήματος. Ένα σχολείο που θα δίνει την ευκαιρία σε όλα τα παιδιά –ανεξάρτητα από την “τσέπη” κάθε οικογένειας– να ανακαλύψουν τις κλίσεις τους, να καλλιεργήσουν δεξιότητες και κριτική σκέψη, και όχι να μετατρέπονται σε άβουλους δέκτες αποστήθισης.

Σε ένα τέτοιο σύστημα, η λύση βρίσκεται στην ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση από αυτή που χαράσσεται σήμερα: πιο εύκολη πρόσβαση στα πανεπιστήμια και ουσιαστική αυστηροποίηση μέσα σε αυτά.

Το ζητούμενο δεν είναι να στήνονται ανυπέρβλητα τείχη στην είσοδο των σχολών, εξαντλώντας ψυχικά και οικονομικά τους μαθητές πριν καν ενηλικιωθούν. Η εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση οφείλει να είναι ανοιχτή και προσβάσιμη, δίνοντας σε κάθε νέο την ευκαιρία να δοκιμάσει τις δυνάμεις του. Το «φίλτρο» της αξιοκρατίας και της αριστείας πρέπει να λειτουργεί μέσα στα αμφιθέατρα, στη διάρκεια των σπουδών, ώστε το πτυχίο να το κατακτούν εκείνοι που πραγματικά κοπιάζουν και ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της επιστήμης τους.

Βέβαια, για να λειτουργήσει ένα τέτοιο μοντέλο στη χώρα μας, απαιτείται η πλήρης κάθαρση των πανεπιστημίων από τις παθογένειες δεκαετιών. Για να κριθεί ο φοιτητής δίκαια μέσα στη σχολή, η αξιολόγησή του πρέπει να είναι απολύτως διαφανής. Να εξαλειφθούν οριστικά τα φαινόμενα αδιαφάνειας, οι ευνοιοκρατικές πρακτικές στην αξιολόγηση, οι πελατειακές εξαρτήσεις ανάμεσα σε φοιτητές και καθηγητές, καθώς και η αθέμιτη επιρροή των φοιτητικών παρατάξεων, οι οποίες διαχρονικά λειτουργούν ως μηχανισμοί εξυπηρετήσεων και υποκατάστασης της ατομικής προσπάθειας.

Όμως, όσο ουτοπικό κι αν ακούγεται και όσο η πολιτεία δεν τολμά να χτυπήσει το πρόβλημα στη ρίζα του και αρκείται στο να ανακυκλώνει αποτυχημένα πειράματα στην είσοδο των ΑΕΙ, το «Εθνικό Απολυτήριο» θα γραφτεί στην ιστορία απλώς ως η μεταρρύθμιση που μετέτρεψε όλο το Λύκειο σε έναν ατέρμονο, τριετή εξεταστικό εφιάλτη.