Οι λέξεις μας γίνονται η εσωτερική φωνή των παιδιών μας. Πώς το οικογενειακό λεξικό χτίζει την ψυχική ανθεκτικότητα των παιδιών.
Οι λέξεις που χρησιμοποιούμε καθημερινά δεν είναι απλώς εργαλεία συνεννόησης… είναι το νήμα που υφαίνει τις σκέψεις, τα συναισθήματα και, τελικά, την ίδια την πραγματικότητα των παιδιών μας. Με αυτή τη βαθιά παραδοχή άνοιξε η αυλαία του Στ’ κύκλου Συζητήσεων για Γονείς των εκδόσεων Διόπτρα, στο φιλόξενο βιβλιοπωλείο τους “Books & Life” επί της οδού Σόλωνος.
Η πρώτη συνάντηση ήταν μια πραγματική αγκαλιά γνώσης και αυτογνωσίας, με καλεσμένους τον συγγραφέα Στέφανο Ξενάκη και την κλινική αναπτυξιακή ψυχολόγο, ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεύτρια και συγγραφέα Σουζάνα Παπαφάγου, οι οποίοι συζήτησαν με αφορμή το νέο βιβλίο του Στέφανου Ξενάκη, «Το λεξικό της ζωής σου».
Κύριοι Άξονες της Συζήτησης
- Το εσωτερικό λεξικό του παιδιού: Τα παιδιά δεν μεγαλώνουν μόνο με αγάπη, αλλά και μέσα στο λεξικό που τα περιβάλλει (τόνοι, βλέμματα, σιωπές).
- Η δύναμη των λέξεων: Κάθε ειπωμένη ή άρρητη λέξη γίνεται εσωτερικός οδηγός για την αξία και τη θέση του παιδιού στον κόσμο.
- Ψυχική ανθεκτικότητα: Ένα παιδί γίνεται ψυχικά ανθεκτικό όταν μεγαλώνει μέσα σε ένα «λεξικό που το χωρά», και όχι επειδή αποφεύγει τη δυσκολία.
Το λεξικό που χωράει και μεγαλώνει το παιδί
Στο επίκεντρο της τοποθέτησης της Σουζάνας Παπαφάγου βρέθηκε η ανάγκη να προσφέρουμε στα παιδιά μας ένα λεξικό που να τα χωράει ολόκληρα — ένα λεξικό που αντί να τα μικραίνει, να τα μεγαλώνει. Όπως χαρακτηριστικά τονίστηκε, τα παιδιά χρειάζονται έναν «χάρτη επιβίωσης» που δομείται γύρω από τέσσερις βασικούς πυλώνες:
- Το “Ναι“: Η αναγνώριση της ύπαρξης και των αναγκών τους.
- Το “Όχι“: Το όριο που τα προστατεύει.
- Το “Μόνος μου“: Η αυτονομία και η ανάληψη ευθύνης.
- Το “Μαζί“: Η αμοιβαιότητα και η σύνδεση.
Αυτά ακριβώς είναι τα συστατικά που χρειάζεται ένα παιδί για να παραμένει ασφαλές, χωρίς ποτέ να φοβάται μήπως χάσει την αγάπη των γονιών του.
Από τη ρύθμιση στις εσωτερικές φωνές
“Στα πρώτα στάδια της ζωής, το νευρικό σύστημα του βρέφους δανείζεται τον ρυθμό, τη φωνή και την ανάσα μας για να ηρεμήσει. Αργότερα, στο συναρπαστικό, αλλά απαιτητικό στάδιο της εξερεύνησης, το «όχι» λειτουργεί ως πυξίδα που βοηθά το παιδί να συγκρατήσει τις ενορμήσεις του”, εξήγησε η κα. Παπαφάγου, προσθέτοντας ότι οι λέξεις έχουν ρυθμό και, όταν εκφέρονται με φροντίδα, μετουσιώνονται σε μελωδία.
“Καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν και φτάνουν στο σχολείο —όπου η ετερότητα βρίσκεται στο peak της και γίνεται βίωμα—, οι λέξεις που άκουσαν γίνονται τα ίχνη που αφήνουν στον χρόνο. Τα παιδιά, άλλωστε, είναι εξαιρετικά στο να «διαβάζουν το δωμάτιο» και τους άλλους γύρω τους, συχνά όμως δυσκολεύονται να διαβάσουν τον ίδιο τους τον εαυτό. Εδώ ακριβώς έρχεται ο ρόλος μας: να γίνουμε ο καθρέφτης τους”.
Οι πράξεις μας: Το καλύτερο λεξικό
Πόσες φορές δεν έχουμε προσπαθήσει να διορθώσουμε τα παιδιά μας με συμβουλές; Ο Στέφανος Ξενάκης μάς υπενθύμισε μια αλήθεια που συχνά ξεχνάμε: Πως τα παιδιά δεν κάνουν ποτέ αυτό που τους λέμε· κάνουν αυτό που κάνουμε. Επομένως, το καλύτερο λεξικό γι’ αυτά είναι οι ίδιες μας οι πράξεις.
Μας κάλεσε, μάλιστα, να κάνουμε μικρές, φαινομενικά ασήμαντες, αλλά κομβικές αλλαγές στην καθημερινότητά μας, εμπνεόμενοι από τη σοφία του Γκάντι. Για παράδειγμα, αντί να πούμε στο παιδί «με στεναχώρησες με αυτό που έκανες», μπορούμε να πούμε «στεναχωριέμαι». Με αυτόν τον απλό τρόπο, η ευθύνη δεν μετατίθεται ενοχικά στον άλλον, αλλά παραμένει σε εμάς, δίνοντας ένα υπέροχο μάθημα συναισθηματικής ωριμότητας.
Η δύναμη της σιωπής και οι νέες έννοιες
Δεν μετράει μόνο τι λέμε, αλλά κυρίως πώς το λέμε. Και κάποιες φορές, αυτό που δεν λέμε είναι πιο σημαντικό από αυτό που αρθρώνουν τα χείλη μας.
Συζητώντας βαθύτερα τις έννοιες της ψυχής, αναδύθηκαν λέξεις-κλειδιά, οι οποίες περιλαμβάνονται στο βιβλίο του κ. Ξενάκη:
Πρόδραση: Η πράξη του να ενεργείς πριν η σιωπή μετατραπεί σε απόσταση. Γιατί, όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στο βιβλίο της κα. Παπαφάγου “Αυτό σταματάει εδώ“, ο κίνδυνος ελλοχεύει όταν «η σιωπή γίνεται οικογενειακή γλώσσα».
Αποταύτιση: Εκείνη η στιγμή που πιάνουμε τον εαυτό μας να ακούει στη φωνή του τον δικό του γονέα. Είναι η στιγμή που συνειδητοποιούμε τι επαναλαμβάνουμε, ώστε να μπορούμε να επιστρέψουμε πίσω και να επανορθώσουμε με αγάπη.
Αυτός ο πρώτος κύκλος συζητήσεων στο βιβλιοπωλείο Διόπτρα, μας συγκίνησε, μας ανέσυρε το λεξικό του δικού μας εσωτερικού παιδιού , μας ψιθύρισε αλήθειες και λέξεις βαθιά κρυμμένες και ριζωμένες και μας άφησε μια βαθιά αίσθηση ευθύνης, υπενθυμίζοντάς μας πως η γονεϊκότητα δεν είναι τελειότητα, αλλά πρόθεση και διάλογος, αλλά και μια διαρκής επιστροφή στην αγάπη μέσα από τις σωστές λέξεις.
