2 Απριλίου: Ποια παιδικά βιβλία να διαβάσετε στα παιδιά σας: Οδηγός ανά ηλικία – Από τα κλασικά μέχρι σήμερα

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου, θα ήθελα να μοιραστώ μαζί σας τα αγαπημένα μου αναγνώσματα από τη βιβλιοθήκη μας, τα οποία έχω ξεχωρίσει με γνώμονα τις βαθιές τους αξίες, τη συναισθηματική νοημοσύνη, τα ισχυρά κοινωνικά μηνύματα και την αισθητική τους αρτιότητα. Είναι ιστορίες που καλλιεργούν το πνεύμα και πυροδοτούν τη φαντασία, προσφέροντας στα παιδιά πολύτιμα εφόδια για το αύριο. Βιβλία που μας έμαθαν να ονειρευόμαστε, να σκεφτόμαστε και να αγαπάμε.

1. Τα κλασικά αριστουργήματα (19ος αιώνας)

Για παιδιά 8+ και για όλη την οικογένεια

• Ο Εγωιστής Γίγαντας & Ο Ευτυχισμένος Πρίγκιπας (Oscar Wilde): Δύο λυρικά αριστουργήματα για την ανιδιοτελή αγάπη και τη θυσία. Ο Ουάιλντ αγγίζει τις πιο ευαίσθητες χορδές της καρδιάς.
• Οι περιπέτειες του Τομ Σόγιερ (Mark Twain): Η επιτομή της παιδικής ελευθερίας και της σκανδαλιάς. Ένα βιβλίο που υμνεί την περιπέτεια και την αθωότητα. Περισσότερη ανάλυση για το βιβλίο, το οποίο άνοιξε τον δρόμο για τα Δικαιώματα των παιδιών εδώ.
• 20.000 λεύγες κάτω από τη θάλασσα (Ιούλιος Βερν): Το έργο αποτελεί ένα από τα πιο διάσημα κλασικά μυθιστορήματα επιστημονικής φαντασίας , το οποίο προέβλεψε, όπως κι άλλα βιβλία του Ιουλίου Βερν, με εντυπωσιακή ακρίβεια τεχνολογίες του μέλλοντος (δηλ. του σήμερα).

2. Οι μεγάλοι «σταθμοί» του 20ου αιώνα – Βιβλία που διαμόρφωσαν γενιές

Για μικρότερες και μεσαίες ηλικίες (7-12 ετών):

• Ο Μικρός Πρίγκιπας (Antoine de Saint-Exupéry): Μια φιλοσοφική αλληγορία για το τι σημαίνει να βλέπεις με την καρδιά.
• Το Καπλάνι της Βιτρίνας (Άλκη Ζέη): Η παιδική ηλικία στη Σάμο του 1936. Ένα μάθημα δημοκρατίας και θάρρους μέσα από τα μάτια δύο κοριτσιών. Το «καπλάνι» συμβολίζει τη διπλή όψη της ζωής: είναι όμορφο αλλά και άγριο, όπως και η πραγματικότητα που ανακαλύπτουν τα παιδιά.
• Τα Στενά Παπούτσια (Ζωρζ Σαρή): Μια ιστορία που μιλάει με ευαισθησία για τα «στενά παπούτσια» της ανάπτυξης, συμβολίζοντας τις δυσκολίες και τις προκλήσεις της εφηβικής ηλικίας, για τη φτώχεια, την αξιοπρέπεια και τη δύναμη της θέλησης.

Για εφήβους και ενήλικες (12+):

• Ένα Δέντρο Μεγαλώνει στο Μπρούκλιν (Betty Smith, 1943): Από τα κορυφαία κατά τη γνώμη μου διαχρονικά βιβλία της κατηγορίας «coming-of-age» (μετάβαση προς την ενηλικίωση), με έμφαση στην ψυχική ανθεκτικότητα. Όπως το δέντρο που ριζώνει στο τσιμέντο του Μπρούκλιν, έτσι και η 11χρονη Φράνσι αναμετράται με την αντιξοότητα, βρίσκοντας καταφύγιο στη γνώση και τη μάθηση.
• Το βιβλίο «Το Δέντρο που Έδινε» (The Giving Tree, 1964,  Shel Silverstein) αποτελεί ίσως το πιο δυνατό μάθημα πνευματικότητας και ανιδιοτελούς αγάπης στη λογοτεχνία.

• Ο Κόσμος της Σοφίας (Jostein Gaarder): Όλη η ιστορία της Φιλοσοφίας από την Αρχαία Ελλάδα έως σήμερα μέσα από ένα μυθιστόρημα μυστηρίου, φαντασίας και μεταφυσικών προεκτάσεων.

3. Βιβλία φαντασίας & εσωτερικής αναζήτησης (21ος αιώνας)

Έντονη εικονοποιία και πνευματικότητα – Για όλες τις ηλικίες:

• Ιστορίες από έναν κόσμο που δεν καταστράφηκε (Ελένη Μπακογεώργου): Ένα φανταστικό βιβλίο γεμάτο εικόνες και πολύτιμα μηνύματα. Πολύχρωμοι δράκοι που εξαπατήθηκαν από τους ανθρώπους, γίγαντες που πέτρωσαν και έγιναν βουνά, καθρέφτες που θολώνουν, Ηλιαχτίδες που αυτοθυσιάζονται… Μια υπενθύμιση πως η ομορφιά είναι αθάνατη.
• Η Κότα που Ονειρευόταν να Πετάξει (Sun-mi Hwang): Μια συγκινητική κορεάτικη αλληγορία για την ελευθερία και τη μητρική αγάπη που ξεπερνά τα όρια της φύσης.

• Ο Ιππότης με τη Σκουριασμένη Πανοπλία (Robert Fisher): Μια αλληγορία για την ανάγκη να βγάλουμε τις «μάσκες» και τις «πανοπλίες» μας και να ανακαλύψουμε τον αληθινό μας εαυτό.
• Το Μεγάλο Πάντα και ο Μικρός Δράκος (James Norbury): Μια σειρά -βάλσαμο που διδάσκει την αποδοχή και τη φιλία μέσα από σύντομα και βαθιά μηνύματα.
• Ο Γάτος που δίδασκε Ζεν (James Norbury): Μια υπέροχη σειρά που χρησιμοποιεί τη σοφία της Ανατολής για να μας μάθει την ηρεμία και την ενσυνειδητότητα.
• Φεβρωνία: Μια νεράιδα εκπαιδεύεται (Ελίνα Σταμπουλή): Ένα βιβλίο που «μιλάει» τη γλώσσα των παιδιών του σήμερα και περιπλέκει με δεξιοτεχνικό τρόπο την πραγματικότητα με τη φαντασία. Μια ιστορία γεμάτη χιούμορ που αποδεικνύει ότι η μαγεία κρύβεται στις ρίζες μας και στην αποδοχή της αλήθειας μας.

4. Ειδικές κατηγορίες:

Βιβλία αυτογνωσίας και ψυχικής ανθεκτικότητας

• Μαζί ό,τι κι αν συμβεί (Φρόσω Φωτεινάκη & Μάριος Μάζαρης):

Ένα βιβλίο – πολύτιμος οδηγός αυτογνωσίας που μας θυμίζει να φροντίζουμε το «εσωτερικό μας παιδί». Ακουμπά με απίστευτη τρυφερότητα δύσκολα θέματα, όπως είναι η διαφορετικότητα, η φιλία, η διαχείριση ενός διαζυγίου, το διαγενεακό τραύμα, κ.α..

Για τους Εφήβους – κοινωνικός προβληματισμός

• Όταν ήμουν ένας Bully (Βασισμένο σε αληθινή ιστορία)

Μια σκληρή , αλλά απαραίτητη πρόταση για εφήβους. Η ιστορία ενός νεαρού που από τις ληστείες τραπεζών οδηγήθηκε στις φυλακές ανηλίκων, μας φέρνει αντιμέτωπους με τις ρίζες της βίας και του εκφοβισμού. Ένα βιβλίο που δεν ωραιοποιεί καταστάσεις, αλλά προσφέρει τροφή για σκέψη πάνω στις συνέπειες των επιλογών μας.

• Το Παλιόπαιδο (Αγγελική Δαρλάση) – Βραβευμένο

Μια ιστορία για τη δύναμη της τέχνης και του πολιτισμού ενάντια στη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό. Μια ιστορία για την πίστη στον άνθρωπο και στον ανθρωπισμό. Μια ιστορία εμπνευσμένη από αληθινές ιστορίες μουσικών του El Sistema και της διεθνούς φήμης συμφωνικής ορχήστρας «Μπολιβάρ» της Βεναζουέλας.

Για τη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση (από 4 ετών)

• Κοχυλάκι εσύ δεν φταις: «Μίλησέ μου κοχυλάκι και καθόλου εσύ δεν φταις, κανείς να μην σ’ αγγίξει αν εσύ το ίδιο δεν θες». Νομίζω δεν χρειάζεται να ειπωθεί κάτι άλλο πέρα από αυτό το μικρό , απλά κατανοητό και τόσο ουσιώδες ποιηματάκι. Σειρά «Άγγιγμα και όρια» , από τις εκδόσεις «Μεταίχμιο»

Περισσότερα για τη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση μπορείτε να ανατρέξετε στο πρόσφατο Newsletter μας.

Σύγχρονα βιβλία για τον πολιτισμό

• Έξι εναντίον ενός (Αγγελική Βαρελλά): Ένα βιβλίο με αστυνομική πλοκή , δράση και αγωνία , που λειτουργεί παράλληλα ως ένα μέσο «μύησης» και αφύπνισης της συνείδησης για την προστασία του πολιτισμού
• Η Κυρά της Ελευσίνας και άλλες ιστορίες (Εύη Πίνη) – Βραβείο παιδικής λογοτεχνίας Ακαδημίας Αθηνών του Ιδρύματος Κώστα και Ελένης Ουράνη για το 2024: Η αρπαγή της «θεάς Δήμητρας» από την Ελευσίνα, της Αφροδίτης από τη Μήλο και των γλυπτών από τον ναό της Αφαίας στην Αίγινα, είναι μόνο τρεις από τις πολλές περιπτώσεις λεηλασίας αρχαιοτήτων στην τουρκοκρατούμενη Ελλάδα.
• Ταξίδια με τη μαμά: Θα κλείσω με αυτό το αγαπημένο μας βιβλίο που περιγράφει ένα ταξίδι φαντασίας μαμάς και κόρης στα σπίτια έξι διάσημων προσωπικοτήτων: του Δαρβίνου, του Ντα Βίντσι , του Φρόυντ, της Μαρί Κιουρί και της Βιρτζίνια Γουλφ

Η Αξία της Μεγαλόφωνης Ανάγνωσης

Τα περισσότερα βιβλία που προανέφερα τα έχω διαβάσει παρέα με τα παιδιά μου και πιστέψτε με δεν υπάρχει τίποτα πιο ζεστό, πιο τρυφερό, πιο προσωπικό και πιο ευχάριστο από το να διαβάζεις στα παιδιά σου το βράδυ όχι μόνο όταν είναι μικρά , όχι για να τα κοιμήσεις, αλλά για να τα αφυπνίσεις!!!

Τα οφέλη ; Πολλά… Αρχικά, η μεγαλόφωνη ανάγνωση αποτελεί μια γέφυρα σύνδεσης που προσφέρει:

• Γλωσσική ανάπτυξη: Τα παιδιά ακούνε λέξεις και συντάξεις που ίσως δεν χρησιμοποιούμε στην καθημερινότητα.
• Ενσυναίσθηση: Μπαίνουμε μαζί στους ρόλους των ηρώων και συζητάμε τα συναισθήματά τους.
• Αίσθημα ασφάλειας: Η φωνή του γονέα δημιουργεί έναν «ασφαλή λιμένα», όπου η φαντασία μπορεί να οργιάσει χωρίς φόβο. Η μικρή μου κόρη , η οποία είναι αρκετά εκδηλωτική και εκφραστική, κάποια στιγμή μου είχε πει: «Πιο πολύ από τις ιστορίες, μου αρέσει να ακούω τη φωνή σου». Αυτό σημαίνει ότι τα παιδιά μπορεί να συνδέσουν την ανάγνωση βιβλίων με την ηρεμία που προσφέρει ο ήχος της φωνής των γονέων τους, όταν διαβάζουν κάτι αγαπημένο κι αυτό το συναίσθημα να τους συνοδεύει εφ’ όρου ζωής…
• Ποιοτικό χρόνο: Σε έναν κόσμο γεμάτο οθόνες και καθημερινές υποχρεώσεις, αυτά τα 15-20 λεπτά ανάγνωσης είναι ο πιο ουσιαστικός τρόπος να κλείσει η μέρα και να «σβήσει» όλη η κούραση και κάθε «γκρίζο» αποτύπωμα…

Αυτή η βραδινή ιεροτελεστία (όχι καθημερινή, αλλά συχνή) είναι ο λόγος που αυτά τα βιβλία «ζωντανεύουν» στο σπίτι μας!

Υ.Γ. Όσα δεν βλέπετε σε φωτογραφίες, είτε τα έχουμε δανεισμένα είτε καταχωνιασμένα…