Γιατί δεν πρέπει να σταματάμε να διαβάζουμε στα παιδιά μας (ακόμη και στην εφηβεία) – Βιβλιοθεραπευτική παρέμβαση

Πολλοί γονείς πιστεύουν ότι μόλις το παιδί μάθει να διαβάζει μόνο του, ο δικός μας ρόλος ως «μεγαλόφωνοι αναγνώστες» τελειώνει. Δεν βγάζω την ουρά μου απέξω, αφού το ίδιο πίστευα κι εγώ, μέχρι που η ψυχολογία και η ίδια η ζωή με διέψευσαν.

Ένα δέντρο μεγάλωσε τη σχέση μας…

Όλα ξεκίνησαν το περασμένο καλοκαίρι, με το κλασικό βιβλίο «Ένα δέντρο μεγαλώνει στο Μπρούκλιν». Ενώ η 10χρονη κόρη μου διάβαζε με ευκολία ο,τιδήποτε άλλο, το συγκεκριμένο βιβλίο έμενε στο ράφι, παρόλο που την είχα κάνει «χρυσή» να το διαβάσει. Μοιράστηκε όμως, μαζί μου το γεγονός ότι τη δυσκόλευαν οι πρώτες σελίδες και γι’ αυτό δεν ήθελε να το συνεχίσει…Τότε «ξεκλείδωσα» , «πήρα μπρος» , άρχισαν να λειτουργούν τα εγκεφαλικά μου σκουριασμένα γρανάζια,  τελοσπάντων καταλάβατε τι εννοώ… και είπα τη μαγική λέξη: «Ας το διαβάσουμε μαζί».

Κι εκείνη ακριβώς τη στιγμή ξεκίνησε ένα ταξίδι που άλλαξε τα πάντα. Κατάλαβα ότι η κοινή ανάγνωση δεν είναι «μάθημα», αλλά ποιοτικός χρόνος… ουσιαστική σύνδεση. Είναι η στιγμή που ο γονιός και το παιδί συναντιούνται σε έναν κοινό τόπο, πέρα από τις υποχρεώσεις της καθημερινότητας.

Η βιβλιοθεραπεία στην πράξη: Τι λένε οι ειδικοί

Έχοντας πλέον το παραπάνω ως «σημαία» μου, παρακολούθησα πρόσφατα το σεμινάριο ΒιβλιοΘεραπευτικής παρέμβασης, που πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά στον ζεστό χώρο του βιβλιοπωλείου Books & Life των Εκδόσεων Διόπτρα, στο πλαίσιο του κύκλου «Συζητήσεις για Γονείς».

Σύμφωνα με την έμπειρη και καταξιωμένη κλινική ψυχολόγο , ψυχοθεραπεύτρια και συγγραφέα Σουζάνα Παπαφάγου και τη συγγραφέα και εικονογράφο του βραβευμένου βιβλίου «Γέτι, η δύναμη του Ακόμη», Μαρίνα Γιώτη, το βιβλίο λειτουργεί ως «καθρέφτης ταυτότητας». Ειδικά στην προεφηβεία (11-13 ετών), όπου τα παιδιά παλεύουν να βρουν ποια είναι, η ιστορία ενός ήρωα γίνεται το ασφαλές έδαφος , προκειμένου να μιλήσουμε για δύσκολα θέματα. Γιατί, οι ιστορίες έχουν δύναμη και μπορούμε να μιλήσουμε στα παιδιά μας μέσα από αυτές.

Όταν διαβάζουμε μαζί, το «εσωτερικό παιδί» του γονέα πιάνει το χέρι του παιδιού που μεγαλώνει.

Οι ψυχολόγοι χρησιμοποιούν τη λογοτεχνία ως εργαλείο γιατί η προβολή στον ήρωα επιτρέπει στο παιδί να πει «νιώθω κι εγώ έτσι», χωρίς να αισθάνεται ότι το κρίνουν ή το ανακρίνουν.
​Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά η κα. Παπαφάγου, η κοινή ανάγνωση μπορεί να είναι η στιγμή που θα πούμε «Αυτό σταματάει εδώ» -που είναι και ο τίτλος του καινούριου της βιβλίου- σπάζοντας παλιά οικογενειακά μοτίβα μέσα από τη συζήτηση μιας ιστορίας. Μέσα από παραδείγματα και case studies μας εξήγησε πώς μπορεί ένα βιβλίο να είναι θεραπευτικό και πως μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε για να μιλήσουμε, να συνδεθούμε , να επικοινωνήσουμε , να «ξεκλειδώσουμε» και να μοιραστούμε με τα παιδιά μας χρόνο, χώρο, συναισθήματα, σκέψεις και λέξεις, «διαβάζοντας», διαβαίνοντας, μαθαίνοντας και ανακαλύπτοντας ξανά τον κοινό μας εσωτερικό κόσμο!

​Γιατί η ανάγνωση πρέπει να συνεχίζεται και μετά το Δημοτικό;

• Συναισθηματική και ψυχική ενδυνάμωση: Τα βιβλία είναι εργαλεία για την ψυχοσύνθεση τους. Τους δίνουν λέξεις για συναισθήματα που δεν ξέρουν ακόμα να ονομάσουν.
• –Η δύναμη της φωνής: Η φωνή του γονέα που διαβάζει προσφέρει ασφάλεια. Είναι μια πράξη αγάπης που χτίζει τη μελλοντική σχέση του παιδιού με το βιβλίο. Ο προ-παππούς μου ήταν ο καλύτερος storyteller όλων των εποχών. Αλλά ακόμη και σήμερα δεν μπορώ να ξεχωρίσω αν ήταν οι ιστορίες του, η φωνή του ή η αγάπη μου για εκείνον που με καθήλωναν. Κάποια στιγμή (υπάρχει μια μικρή, απειροελάχιστη θα έλεγα, πιθανότητα να θεωρηθώ γραφική, γιατί το έχω αναφέρει κι άλλες φορές) η μικρή μου κόρη την ώρα που τους διάβαζα κάτι, σταματάει και μου λέει: «Μαμά, δεν με νοιάζουν τόσο οι ιστορίες που διαβάζεις, εγώ θέλω απλώς να σε ακούω , να σε μυρίζω, να σ’ έχω αγκαλιά»!!!
• Ως εργαλείο επικοινωνίας: Αντί για την κλασική ερώτηση «Πώς πήγε η μέρα σου;» (που συχνά έπεται η κλασική μονολεκτική απάντηση «Κααλαά»), μπορούμε μέσα από την ανάγνωση κάποιου βιβλίου να ρωτήσουμε «Γιατί λες ο ήρωας να έκανε αυτή την επιλογή»; «Εσύ τι θα έκανες στη θέση του»;

Το να διαβάζουμε, λοιπόν, με το παιδί μας ακόμη και στην προεφηβεία ή την εφηβεία, δεν είναι οπισθοδρόμηση. Είναι μια γέφυρα. Είναι η ευκαιρία μας να «ξεκλειδώσουμε» τον κόσμο τους και να τους δείξουμε ότι, όσες σελίδες κι αν γυρίσουν στη ζωή τους, εμείς θα είμαστε εκεί, συνοδοιπόροι στην ιστορία τους.

Λένε πως τα βιβλία σε βρίσκουν την κατάλληλη στιγμή. Αυτό ακριβώς συνέβη και στη δική μας περίπτωση: η συνάντηση μου με τη συγγραφέα Μαρίνα Γιώτη και τα βιβλία της ήταν μοιραία.

Είχα την τύχη να μιλήσω μαζί της και να ανακαλύψω έναν άνθρωπο ζεστό και  προσιτό. Ανταλλάξαμε απόψεις για τη γονεϊκότητα και συνειδητοποίησα για άλλη μια φορά πως, παρά τις δυσκολίες που όλοι αντιμετωπίζουμε, με προσπάθεια και θέληση όλα τα «δεν», τα «αν» και τα «ακόμη» μπορούν να γίνουν ένας φωτεινός φάρος, ένας καλός οδηγός και σύμμαχος για αλλαγή και βελτίωση.

Της εκμυστηρεύτηκα κάτι που πίστευα: ότι το «Γέτι» απευθύνεται μόνο σε μικρά παιδιά. Πόσο έξω έπεσα! Η ίδια μου εξήγησε πως το βιβλίο έχει γίνει αφορμή για συγκλονιστικές συζητήσεις ακόμα και με εφήβους της Γ’ Λυκείου. Γιατί η δύναμη του “ακόμη” δεν έχει ηλικία.

Πόσο δίκιο έχει! Μόλις 2-3 μέρες μετά τη συνάντησή μας, η Πραγματικότητα ήρθε , με βρήκε, μου χτύπησε την πόρτα κι εγώ αντί να πανικοβληθώ ούσα ως είθισται απροετοίμαστη και ακατάστατη,  αυτή τη φορά , έστρωσα χαλί και μαλλί, την καλωσόρισα και την αγκάλιασα, με αγάπη, ψυχραιμία και στοργή. Ο έφηβος γιος μου , πέρασε από ένα ακόμη στάδιο απογοήτευσης μετά από ένα τυπικό μάθημα στο εργαστήρι ζωγραφικής, επειδή Δεν μπορούσε να κάνει την τεχνική που του είπε ο δάσκαλος γιατί Δεν μπορεί να βγει από τη «Φούσκα» του , για να Μην αποτύχει γιατί πιστεύει πως Δεν θα τα καταφέρει. Και τότε, το Γέτι εμφανίστηκε ακριβώς μπροστά μου. Το σύστησα στον γιο μου, αλλά και στον εαυτό μου και στη συνέχεια συζητήσαμε τρόπους να απεγκλωβιστούμε από τη «φούσκα» όλων των «Θέλω» και των «Δεν» μας, διαβάζοντας μαζί το βιβλίο της Μαρίνας Γιώτη «Απόδραση από τη χώρα του ΔΕΝ» . Και τελικά, διαπιστώσαμε πως ίσως και να μην ισχύει το «Δεν υπάρχει δεν μπορώ, υπάρχει δεν θέλω», αλλά το «Θέλω αλλά Δεν μπορώ….Ακόμη»!

Είναι υπέροχο να βλέπεις πώς μια τυχαία συνάντηση και ένα ή περισσότερα βιβλία μπορούν να γίνουν η αφορμή για τόσο βαθιές συζητήσεις και αλλαγές στην καθημερινότητα με τα παιδιά μας, αλλά και πως το ταξίδι της ανάγνωσης δεν σταματά ποτέ, αρκεί να έχουμε τα σωστά εργαλεία και ανθρώπους να μας εμπνέουν.

Και είναι πραγματικά ελπιδοφόρο να υπάρχουν τέτοιοι θεσμοί που στηρίζουν τον γονεϊκό ρόλο με τόσο ουσιαστικό τρόπο.