Τι γιορτάζουμε την Καθαρά Δευτέρα, τι σημαίνει η λέξη “Κούλουμα” και τι συμβολίζει το πέταγμα του χαρταετού (DIY and Crafts)…

Λαγάνα, ταραμάς κι άλλα σαρακοστιανά εδέσματα, πέταγμα χαρταετού και Κούλουμα, είναι όλα όσα συνθέτουν το γνώριμο από τα παιδικά μας χρόνια σκηνικό της -κατά γενική ομολογία- ωραιότερης και πιο αγαπητής Δευτέρας του χρόνου, της Καθαράς Δευτέρας! Τι γιορτάζουμε όμως, την ημέρα αυτή, τι συμβολίζει το πέταγμα του χαρταετού και από πού προέρχεται η λέξη “Κούλουμα”;

Σύμφωνα με τη Wikipedia, η Καθαρά Δευτέρα σηματοδοτεί το τέλος των Αποκριών και την έναρξη της Σαρακοστής. Γιορτάζεται 48 ημέρες πριν την Κυριακή της Ανάστασης του Χριστού, το χριστιανικό Πάσχα. Ονομάστηκε έτσι γιατί οι Χριστιανοί «καθαρίζονται» πνευματικά και σωματικά. Είναι μέρα νηστείας, αλλά και μέρα αργίας. Η νηστεία διαρκεί για 40 μέρες, όσες ήταν και οι μέρες νηστείας του Χριστού στην έρημο.

Τι εννοούμε λέγοντας “Κούλουμα”

Με τον όρο «Κούλουμα», εννοούμε τη μαζική έξοδο του κόσμου στην ύπαιθρο και τον εορτασμό της Καθαράς Δευτέρας έξω στην φύση.

Η γιορτή αυτή είναι πανελλήνια και κατ’ άλλους έχει αθηναϊκή καταγωγή, ενώ κατ’ άλλους βυζαντινή. Στην Αθήνα, από πολλές δεκαετίες προ του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, τα “Κούλουμα” εορτάζονταν στις πλαγιές του λόφου του Φιλοπάππου, όπου οι Αθηναίοι έπιναν και έτρωγαν καθισμένοι στους βράχους από το μεσημέρι μέχρι τη δύση του ήλιου. Οι περισσότεροι χόρευαν κατά παρέες, είτε δημοτικούς είτε λαϊκούς χορούς, υπό τους ήχους λατέρνας. Το σούρουπο, όλοι οι Ρουμελιώτες γαλατάδες της Αθήνας έστηναν λαμπρό χορό – κυρίως τσάμικο – γύρω από τους στύλους του Ολυμπίου Διός παρουσία των Βασιλέων και πλήθους κόσμου.

Η ετυμολογία…

Για την ετυμολογία του ονόματος που παραμένει άγνωστη, όπως και η αρχή του εορτασμού, υπάρχουν πολλές απόψεις. Κατά μερικούς, προήλθε από τον αναγραμματισμό της λατινικής λέξης “cumulus” που σημαίνει σωρός, αφθονία ή επίλογος, υποδηλώνοντας έτσι το πολύ φαγοπότι με πολύ χορό, ή το τέλος της εορταστικής περιόδου της αποκριάς. Ειδικότερα όμως, ο Α. Καμπούρογλου σημειώνει ότι ο όρος είναι καθαρά αθηναϊκός και προέρχεται από τις κολώνες του ναού του Ολυμπίου Διός που τις αποκαλούσαν στη νεότερη ιστορία οι Αθηναίοι “columna”, (κόλουμνα, κούλoυμνα, κούλουμα), χωρίς όμως αυτό και να προσδιορίζει την αρχή της εορτής που πιθανολογείται κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας.

Χαρταετός: Τι συμβολίζει

• 

Ο χαρταετός πετάει για πρώτη φορά γύρω στο 200 π.Χ στην Κίνα και τη Μαλαισία. Εκεί κατασκευάζονται οι πρώτοι χαρταετοί από μετάξι και μπαμπού και μάλιστα με τη μορφή που έχουν ως επί το πλείστον μέχρι σήμερα στις χώρες αυτές, η οποία δεν είναι άλλη από τη μορφή του δράκου.

• 

Ο σκοπός του εθίμου στην Αρχαία Κίνα ήταν η επικοινωνία του ανθρώπου με τον Θεό. Μάλιστα, οι άνθρωποι πίστευαν τότε ότι όσο πιο ψηλά πετάξει ο χαρταετός τόσο πιο πιθανό ήταν ο Θεός να δει τις ευχές τους που κρεμόντουσαν πάνω του και να τις πραγματοποιήσει!

Στην Ελλάδα οι πρώτοι χαρταετοί εµφανίζονται γύρω στο 400 π.Χ. Στην ελληνική χριστιανική παράδοση το πέταγµα του χαρταετού γίνεται την Καθαρά Δευτέρα (1η µέρα της Σαρακοστής) και συμβολίζει το πέταγμα της ανθρώπινης ψυχής προς το Θείο. Συνηθίζεται δε, να πετούν τα παιδιά τον χαρταετό, καθώς «των τοιούτων εστίν η βασιλεία των ουρανών».

• 

• 

Πάντως, πέρα από τη θρησκευτική του διάσταση, ο χαρταετός στο παρελθόν είχε και άλλες χρήσεις μιας και χρησιμοποιούνταν για μετεωρολογικές προβλέψεις, για στρατιωτική κατασκοπεία, ακόμη και για μεταφορά αντικειμένων σε δυσπρόσιτες περιοχές, ενώ ο Αμερικανός εφευρέτης Βενιαμίν Φραγκλίνος ανακάλυψε το αλεξικέραυνο χάρη σε πειράματα που έκανε με έναν χαρταετό και ένα κλειδί!

• 

• 

• 

Στην Ελλάδα, οι χαρταετοί κατασκευάζονταν από παιδιά με ή χωρίς τη βοήθεια των μεγάλων με απλά υλικά, όπως χαρτί, καλάμι ή λεπτό πηχάκι, σπάγκο και εφημερίδες και με περισσεύματα από τις αποκριάτικες κορδέλες.

• 

• 

Σημαντικά σημεία του χαρταετού για επιτυχημένο πέταγμα

• τα ζύγια της καλούμπας
• τα ζύγια της ουράς
• το μέγεθος της ουράς

Και οι κίνδυνοι…

•