Back to school με 3 παιδιά: Πώς η Σχολική Ψυχολογία άλλαξε τον τρόπο που βλέπω το “after school”
Από το 2020 που ξεκίνησα αυτό το blog, μοιραζόμαστε μαζί -άλλοτε πιο συχνά άλλοτε σπανιότερα- τις αγωνίες, τα γέλια και τις προκλήσεις της καθημερινότητας.
Όσο όμως τα τρία παιδιά μου μεγάλωναν, ένιωθα ότι η αγάπη και το ένστικτο –αν και πανίσχυρα– κάποιες φορές δεν αρκούσαν για να ερμηνεύσω τις σιωπές τους ή τα απότομα ξεσπάσματα και τις εναλλαγές στη διάθεσή τους μετά το τελευταίο κουδούνι του σχολείου (και όχι μόνο).
Θα μπορούσα βέβαια να στηριχτώ στο παλιό , σοφό ρητό: “Θυμήσου τα δικά σου, να συγχωρείς τα παιδιά σου”, αλλά δυστυχώς, με τα χρόνια μας ξεγελά αυτή η “ριμάδα” η μνήμη… Έτσι, πήρα μια απόφαση: να γίνω ξανά μαθήτρια και να μπω για τα καλά στην ψυχολογία τους! Πριν λίγο καιρό ολοκλήρωσα το Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στη Σχολική Ψυχολογία από το ΕΚΠΑ. Και πιστέψτε με, το να μελετάς θεωρίες ανάπτυξης, ενώ το σπίτι είναι ένα ζωντανό εργαστήριο Ψυχολογίας, είναι ένα μάθημα από μόνο του!
Θεωρώ ότι ένας γονέας πρέπει να επιμορφώνεται, όχι για να γίνει “δάσκαλος”, αλλά “ανιχνευτής” των αναγκών του παιδιού του.
Ένα από τα σημαντικότερα πράγματα που μου “ξεκλείδωσε” αυτό το πρόγραμμα είναι η συνειδητοποίηση ότι το σχολείο δεν είναι απλώς ένας χώρος μάθησης, αλλά ένας ολόκληρος κόσμος κοινωνικών και συναισθηματικών προκλήσεων. Το σχολείο είναι ο «επαγγελματικός στίβος» των παιδιών. Είναι ένας χώρος όπου το παιδί καλείται να διαχειριστεί φιλίες, ανταγωνισμούς, απορρίψεις και το άγχος της επίδοσης, μακριά από την ασφάλεια της αγκαλιάς μας.
Οι ώρες του σχολείου είναι οι πιο πυκνές και απαιτητικές στη ζωή ενός παιδιού. Για το παιδί, το σχολείο δεν είναι μόνο γνώση και ο ρόλος μας ως γονείς δεν είναι να είμαστε απλώς, “Αστυνομία βαθμών”… Ως γονείς, οφείλουμε να γνωρίζουμε ότι πίσω από μια “κακή μέρα” ή μια απότομη και απρεπή συμπεριφορά, μπορεί να κρύβεται μια τεράστια συναισθηματική κούραση ή δυσκολία που αντιμετώπισαν εκτός σπιτιού και εμείς δεν είδαμε…
Η αποστολή μας, μια και σημαντική: Να τους κάνουμε ένα δώρο…
Χ Μια Σοκολάτα
Χ Γλειφιτζούρια
Χ Πανάκριβα αυτοκινητάκια ή κούκλες
Just Don’t!!!
Αντ’ αυτών, ένα δώρο που δεν κοστίζει τίποτα , είναι τόοοοοσο πολύτιμο και θα μας ευγνωμονούν πάντα!! Να είμαστε σε κατάσταση “Stand By”. Όχι για να λύνουμε εμείς τα προβλήματά τους, αλλά για να είμαστε το ασφαλές λιμάνι όπου θα επιστρέψουν για να αποφορτιστούν, να ακουστούν χωρίς κριτική και να νιώσουν πως ό,τι κι αν συμβεί εκεί έξω, εδώ μέσα είναι προστατευμένα και αποδεκτά. Η Σχολική Ψυχολογία διδάσκει πως η Ενεργητική Ακρόαση (Active Listening) αποτελεί το ήμισυ της λύσης… δεν είναι απλώς μια «ευγενική κίνηση», αλλά ένα κλινικό εργαλείο. Είναι η βάση για να νιώσει το παιδί ασφάλεια ώστε να ανοιχτεί.
Πολλές φορές, όταν το παιδί γυρίζει από το σχολείο, η πρώτη μας ερώτηση είναι: “Τι βαθμό πήρες στο τεστ;” ή “Γιατί πήρες μόνο τόσο;”. Χωρίς να το καταλάβουμε, γινόμαστε μια άτυπη “αστυνομία βαθμών”, ένας ελεγκτικός μηχανισμός που μετράει επιδόσεις αντί για συναισθήματα.
Η Σχολική Ψυχολογία μας διδάσκει κάτι ανατρεπτικό: Αν θέλουμε πραγματικά να βοηθήσουμε το παιδί μας να πετύχει, πρέπει πρώτα να σταματήσουμε να μιλάμε και να αρχίσουμε να ακούμε. Η ακρόαση δεν είναι παθητική στάση· είναι η πιο δραστική λύση στα προβλήματα συμπεριφοράς και μάθησης. Όταν ένα παιδί νιώθει ότι ακούγεται, το άγχος υποχωρεί και ο εγκέφαλός του γίνεται ξανά “ανοιχτός” στη γνώση. Σύμφωνα με την επιστημονική επεξήγηση (Science Comm), όταν το παιδί νιώθει πίεση (αστυνόμευση), ενεργοποιείται η αμυγδαλή (το κέντρο του φόβου) και ο εγκέφαλος “κλειδώνει”. Με την ακρόαση, ενεργοποιείται ο προμετωπιαίος φλοιός (λογική).
Παράδειγμα:
Αστυνομία Βαθμών: “Πάλι δεν διάβασες;”
Ενεργητική Ακρόαση: “Βλέπω ότι σε δυσκόλεψε αυτό το κεφάλαιο. Τι σε έκανε να νιώσεις έτσι;”
Πρακτικό Tool: 10 λεπτά ακρόασης χωρίς καμία κριτική κάθε απόγευμα για να γίνετε από αστυνόμος, σύμμαχος!
Όμως, στο σημείο αυτό, δημιουργείται ένα άλλο ερώτημα: Η ακρόαση σταματά στο δικό μας παιδί ή επεκτείνεται στην Πολυφωνική/ Σφαιρική Ακρόαση; Στη δημοσιογραφία, για να βγει μια είδηση χρειάζονται όλες οι πλευρές. Στη σχολική ψυχολογία, συμβαίνει ακριβώς το ίδιο και ονομάζεται Συλλογή Δεδομένων. Η ουσία λοιπόν, της Συστημικής Σχέσης σχολείου – οικογένειας είναι ένα ακόμη σημαντικό εφόδιο που άντλησα από την Σχολική Ψυχολογία… Κάποιες φορές, τα παιδιά ίσως βρεθούν στη θέση του θύματος κι άλλες στη θέση του θύτη. Απολύτως φυσιολογικό…. Απολύτως υγιές… Συμβαίνει πάντα, παντού και στις καλύτερες οικογένειες. Όταν όμως, το παιδί μας εμπλέκεται σε ένα περιστατικό στο σχολείο, η πρώτη μας αντίδραση είναι η άμυνα ή η επίθεση. Αλλά η Σχολική Ψυχολογία μας λέει πως η αλήθεια κρύβεται κάπου στη μέση. Προτού λοιπόν, βγάλουμε στην “σέντρα” ή σύρουμε τα εξ’ αμάξης στο παιδί μας επειδή επέδειξε απρεπή συμπεριφορά απέναντι σε δάσκαλο/συμμαθητή ή προτού το επιπλήξουμε επειδή δεν υπερασπίστηκε τον εαυτό του ως όφειλε ή προτού το χειροκροτήσουμε που έβαλε στη θέση του τον δάσκαλο που του φέρθηκε με αυστηρότητα ή προτού τα βάλουμε με τον δάσκαλο, τον συμμαθητή, τον Θεό τον ίδιο που δεν φέρθηκε καλά στο παιδί μας, απλώς Ακούμε…. Ποιον;
- Ακούμε το παιδί μας: Για να καταλάβουμε την ανάγκη πίσω από τη συμπεριφορά (π.χ. γιατί έγινε “θύτης”; Μήπως ένιωσε απειλή;).
- Ακούμε το σχολείο: Για να δούμε το πλαίσιο (τι προηγήθηκε στο διάλειμμα;).
- Ακούμε τον εαυτό μας: Για να δούμε τις δικές μας προβολές (π.χ. γιατί θυμώνω τόσο που το παιδί μου δεν “απάντησε” στον συμμαθητή; Ή γιατί χαίρομαι που αντιμίλησε στον δάσκαλο;).
Το επόμενο βήμα στην Μετα – Ακρόαση , δεν είναι η “ποινή” ή η “αποθέωση”, αλλά η αποκατάσταση… Η ενσυναίσθηση για όλους: Αν το παιδί είναι ο “θύτης”, το ακούμε για να καταλάβει το ίδιο τη ζημιά που προκάλεσε, όχι για να το ταπεινώσουμε. Αν είναι το “θύμα”, το ακούμε για να ενισχύσουμε τη φωνή του, όχι για να γίνουμε εμείς η φωνή του.
Αναζητάμε τη “Λύση” και όχι τον “Φταίχτη”: Αντί για το “ποιος φταίει”, ρωτάμε “τι μπορούμε να κάνουμε για να νιώσουν όλοι ασφαλείς αύριο στην τάξη και να μετατρέψουμε μια σύγκρουση σε μάθημα ζωής.” Αγαπώ το παιδί μου δεν σημαίνει ότι του δίνω πάντα δίκιο. Σημαίνει ότι έχω το θάρρος να ακούσω όλες τις πλευρές της ιστορίας του, για να μπορέσω να το βοηθήσω να βρει τη δική του αλήθεια και τη θέση του μέσα στον κόσμο. Η ακρόαση όλων είναι η αγάπη που δεν χαϊδεύει αυτιά, αλλά χτίζει χαρακτήρες.
Expert Tip :
Αντί για το κλασικό «Πώς πέρασες στο σχολείο;» (που συνήθως ακολουθείται από ένα ξερό… «Καλά»), δοκιμάστε να ρωτήσετε: «Υπήρξε κάποια στιγμή σήμερα που ένιωσες πολύ περήφανος για τον εαυτό σου ή κάποια στιγμή που δυσκολεύτηκες;». Θα εκπλαγείτε από το τι μπορεί να μοιραστούν μαζί σας!
Γιατί, το να καταλαβαίνουμε την ψυχολογία του παιδιού μας στο σχολείο, είναι ο καλύτερος τρόπος για να χτίσουμε μια γέφυρα εμπιστοσύνης που θα κρατήσει για πάντα.
Πέρα από την προσωπική μου ανάγκη ως μαμά, ο λόγος που επέλεξα να εμβαθύνω στη Σχολική Ψυχολογία είναι η ακράδαντη πίστη μου πως η κοινωνία μας μπορεί να προχωρήσει μόνο μέσα από τη σωστή καθοδήγηση και την ενωτικότητα της οικογένειας. Η οικογένεια είναι ο πρώτος και ο πιο κρίσιμος πυρήνας· αν αυτός ο πυρήνας είναι ενωμένος και θωρακισμένος με γνώση και ενσυναίσθηση, τότε τα παιδιά μας θα βγουν στον κόσμο ως ενήλικες με γερά θεμέλια. Πιστεύω βαθιά ότι η στήριξη των γονέων δεν είναι πολυτέλεια, αλλά προϋπόθεση για μια υγιή κοινωνία και το blog μου φιλοδοξώ να είναι ένα μικρό λιθαράκι προς αυτή την κατεύθυνση.
Δεν έγινα ξαφνικά η “παντογνώστης” μαμά ή η «τέλεια» μαμά (υπάρχει άραγε τέτοια; Ίσως ο Τσακ Νόρις ντυμένος γυναίκα). Έγινα όμως μια μαμά που έχει πλέον τα επιστημονικά εργαλεία να ψάξει λίγο βαθύτερα. Από εδώ και πέρα, θα μοιράζομαι μαζί σας όσα έμαθα, «μεταφράζοντας» τη δύσκολη ορολογία σε απλές, πρακτικές συμβουλές για την καθημερινότητά μας. (Όπως καταλάβατε το σημερινό άρθρο ήταν μόνο η αρχή)!
Σας ευχαριστώ που είστε μέρος αυτής της διαδρομής!
@Highlight Θα ήθελα να ευχαριστήσω και τον συνοδοιπόρο μου σε αυτή τη διαδρομή, που με τα ταχυδακτυλουργικά του , “εξαφάνιζε” τα παιδιά, χαρίζοντάς μου την πολύτιμη ησυχία που χρειαζόμουν για να μελετήσω.. Εκείνον που με παροτρύνει να συνεχίζω ακόμη κι όταν οι άλλοι σταματούν… Όμως, πέρα και πάνω από όλους ευχαριστώ τα παιδιά μου, γιατί είναι ο βασικός λόγος και ο κινητήριος μοχλός της ολοένα και αυξανόμενης ανάγκης μου για αυτοβελτίωση και αυτοεξέλιξη! Με την Αγάπη, την Ευφυία, τον Αυθορμητισμό, τα Αγνά και Ειλικρινή τους συναισθήματα “χρωματίζουν” καλύτερα τον κόσμο και τον δρόμο μου….