Mindfulness στο Μουσείο: Η εμπειρία μου από το πρωτοποριακό εργαστήριο στο Ίδρυμα Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή – Τι μας είπε η εισηγήτρια

Τι συμβαίνει όταν η ενσυνειδητότητα συναντά τη τέχνη; Πρόσφατα είχα την ευκαιρία να παρακολουθήσω το εργαστήριο Mindfulness στο Μουσείο, μια καινοτόμο πρωτοβουλία που εισήγαγε για πρώτη φορά στην Ελλάδα η ιστορικός τέχνης, εικαστική εκπαιδευτικός και εκπαιδεύτρια ενσυνειδητότητας Λαμπρινή – Λύντια Πετροπούλου. Η εμπειρία δεν ήταν μόνο μια «βουτιά» ηρεμίας και χαλάρωσης, αλλά και μια μοναδική ευκαιρία να γνωρίσω έναν από τους πιο προσεγμένους χώρους τέχνης στην χώρα μας.

Ήταν η πρώτη φορά που επισκέφθηκα το Μουσείο και ομολογώ πως εντυπωσιάστηκα από την πρώτη στιγμή. Πρόκειται για έναν εξαιρετικά φροντισμένο χώρο εικαστικής τέχνης, έναν χώρο – «κόσμημα», όπως θα το χαρακτήριζα, όπου στεγάζεται η συλλογή του Βασίλη και της Ελίζας Γουλανδρή.

Διαβάζοντας την ιστορία τους, είναι συγκινητικό να σκέφτεται κανείς ότι αυτοί οι δύο λάτρεις της τέχνης έφυγαν από τη ζωή πριν προλάβουν να δουν το όραμά τους να παίρνει σάρκα και οστά. Ωστόσο, άφησαν πίσω τους μια ανεκτίμητη παρακαταθήκη τόσο για εμάς όσο και τις επόμενες γενιές. Τέσσερις όροφοι γεμάτοι χρώμα, φαντασία και σπάνιο ταλέντο, με εκθέματα που είναι πραγματικά «ένα κι ένα», προσφέρουν το ιδανικό σκηνικό για την αναζήτηση της εσωτερικής μας γαλήνης. Βαν Γκογκ, Γκογκέν, Μονέ, Λοτρέκ,  Πικάσο, Ελ Γκρέκο, Τσαρούχης και πολλοί άλλοι, ζωντανεύουν μέσα από τα σπουδαία έργα τους , παραμένοντας αναλλοίωτοι στον χρόνο, νικώντας τη θνητότητα, ενώ πολλά σπουδαία ακόμη έργα τέχνης υπογράφουν καλλιτέχνες, οι οποίοι βρίσκονται εν ζωή.

Η Εμπειρία του Mindfulness στο Μουσείο

Tο εργαστήριο ξεκίνησε με μια πρόσκληση να αποσυνδεθούμε από τους γρήγορους ρυθμούς και τον θόρυβο της καθημερινότητας. Η Λύντια Πετροπούλου μας ζήτησε να απενεργοποιήσουμε τα κινητά μας, να κλείσουμε τα μάτια μας και να καθίσουμε αναπαυτικά. Καθώς μας καθοδηγούσε να νιώσουμε το σώμα μας -τα χέρια, το κεφάλι, τα πόδια- η ένταση άρχισε αμέσως να υποχωρεί.

Η αίσθηση ήταν μοναδική. Ένιωσα τόσο χαλαρωμένη που το μυαλό μου «άδειασε» εντελώς. Ήταν εκείνη η σπάνια στιγμή που δεν σκέφτεσαι τίποτα, παρά μόνο το «εδώ» και το «τώρα». Όλες οι πολύβουες σκέψεις, το στρες και η πίεση της ημέρας , όλα έσβησαν λες και το στόμα της εκπαιδεύτριας ήταν μια μαγική γομολάστιχα… Μια μαγευτική μελωδία που δεν σου αφήνει περιθώρια παρά να την ακολουθήσεις και να την αφήσεις να σε παρασύρει στον δικό της μοναδικό ρυθμό. Η αίσθηση ηρεμίας και χαλάρωσης ήταν τέτοια που αν δεν καθόμασταν σε σκαμπό, αλλά σε πολυθρόνες, θα είχα σίγουρα παραδοθεί σε ύπνο βαθύ!

Όταν ανοίξαμε σιγά σιγά τα μάτια, το βλέμμα μας ήταν πλέον διαφορετικό. Εστιάσαμε στον πίνακα «Θεατές», του Εδουάρδου Σακαγιάν, φιλοτεχνημένο το 2018. Με την καθοδήγηση της εισηγήτριας του εργαστηρίου (mindfulness), παρατηρήσαμε τις εκφράσεις των προσώπων, τις λεπτομέρειες στα ρούχα, τη γεωμετρική απόσταση και τα χρώματα. Η τέχνη έγινε το μέσο για να επιβραδύνουμε τον ρυθμό μας και να συνδεθούμε βαθύτερα με όσα βλέπαμε. Πρόσωπα προβληματισμένα, άλλα ταλαιπωρημένα, συνοφρυωμένα, γεμάτα απορία, ίσως θλίψη, φόβο, αγωνία. Κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει με βεβαιότητα τι παρακολουθούν τα πρόσωπα αυτά , το σίγουρο όμως είναι πως είναι θεατές. Μιας παράστασης; Ταινίας; Ή της ίδιας της ζωής. Πρόσωπα οικεία, μοναχικά, απόμακρα όσο και προσιτά, πρόσωπα που είμαστε όλοι εμείς. 

Στο τέλος, η η εισηγήτρια μας έδωσε ένα χαρτί και χρώματα να ζωγραφίσουμε ή να γράψουμε κάτι ή να μην κάνουμε απολύτως τίποτα. Περίεργο, αλλά ήταν η δεύτερη φορά μέσα στην προηγούμενη εβδομάδα που μου ζητήθηκε να ζωγραφίσω κάτι. Σε μένα, που αν αναμετρηθούν οι εικαστικές μου ικανότητες με ενός 3χρονου, ο αγώνας θα είναι εκ προοιμίου άνισος (υπέρ του μικρού). Μήπως όμως το σύμπαν θέλει να μου πει κάτι; Πάντως, σύμφωνα με τα λεγόμενα της Λύντια,  όλοι μπορούν να ζωγραφίσουν και το ακόμη πιο παρήγορο είναι πως το ταλέντο δεν είναι μόνο έμφυτο, αλλά καλλιεργείται. Βρε λες; 

Τι είναι η Ενσυνειδητότητα (Mindfulness);

Στη συζήτηση που ακολούθησε με τη Λύντια Πετροπούλου, αναλύσαμε τη φιλοσοφία πίσω από αυτή την πρακτική. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Jon Kabat-Zinn, είναι το «να μάθω να είμαι εξ ολοκλήρου συνειδητά στο παρόν, με αγάπη και χωρίς κριτική». Είναι η ένωση σώματος και πνεύματος, όπως διδάσκει ο Thich Nhat Hanh.

Τα Οφέλη της Ενσυνειδητότητας (Mindfulness)

Η ενσυνειδητότητα δεν είναι απλώς «ηρεμία»… είναι μια τεχνική/πρακτική που βελτιώνει τη γνωστική μας απόδοση, την προσοχή και τη συγκέντρωση, τονώνει τη μνήμη και τη δημιουργικότητα, την καλλιέργεια συναισθημάτων, ενώ ταυτόχρονα θωρακίζει το ανοσοποιητικό μας και μειώνει το άγχος και το στρες.

“Στον χώρο του μουσείου, η επαφή με την τέχνη μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο καλλιέργειας της ενσυνειδητότητας, καθώς μας ενθαρρύνει να επιβραδύνουμε τον ρυθμό μας, να παρατηρούμε με μεγαλύτερη προσοχή και να συνδεόμαστε ουσιαστικότερα με όσα βλέπουμε και αισθανόμαστε”, αναφέρει χαρακτηριστικά η κα. Πετροπούλου. Όπως προσθέτει, “μέσα από αυτή τη διαδικασία, η μουσειακή εμπειρία μετατρέπεται σε μια βιωματική άσκηση επίγνωσης, βοηθώντας μας να σταθούμε συνειδητά στην παρούσα στιγμή”.

Η δράση «Mindfulness στο Μουσείο» απευθύνεται σε όλους: ενήλικες, εφήβους και παιδιά (αρκεί να έχουν την υπομονή να παραμείνουν καθιστοί).

Βοηθά τους συμμετέχοντες να γίνουν ενεργοί, συνειδητοί θεατές, ενθαρρύνοντάς τους να αντλήσουν πληροφορίες και γνώση από αυτά που βλέπουν και αισθάνονται αντί από αυτά που ήδη γνωρίζουν για την κατανόηση ενός έργου ή αντικειμένου τέχνης. Παράλληλα, επωφελούνται από τα οφέλη της ενσυνειδητότητας, τα οποία προαναφέραμε.

Εστιάζοντας στην παρούσα στιγμή, το «διαλογιστικό ταξίδι» χρησιμεύει ως μέσο ενδυνάμωσης των συμμετεχόντων για να αφυπνίσουν βαθύτερες συνδέσεις και να βιώσουν το έργο ή το αντικείμενο τέχνης ολιστικά.

Είναι μια πρόσκληση να δούμε την τέχνη —και τον εαυτό μας— με μια νέα ματιά.

Περισσότερες πληροφορίες για τα επόμενα εργαστήρια και για άλλες εκδηλώσεις του μουσείου μπορείτε να βρείτε στην ιστοσελίδα του: https://goulandris.gr/