Η καρδιά έξω από το σώμα

H μεγαλύτερη και πιο τρομακτική αλήθεια που έχει ειπωθεί ποτέ για τη γονεϊκότητα είναι πως όταν γίνεται κάποιος γονιός, παίρνει την απόφαση να αφήσει την καρδιά του να κυκλοφορεί για πάντα έξω από το σώμα του…

Στο σχεδόν 15ετές -έως τώρα- ταξίδι μου στην μητρότητα, η παραπάνω φράση με ακολουθεί έντονα σε στιγμές που νιώθω πως δεν μπορώ να ελέγξω ή να ορίσω  το ίδιο μου το σώμα, επειδή πολύ απλά η ύπαρξή μου κρέμεται από την υγεία των παιδιών μου.

Σε αυτές τις κρίσιμες στιγμές —είτε πρόκειται για έναν ξαφνικό υψηλό πυρετό, μια προγραμματισμένη επέμβαση, είτε για μια ξαφνική νοσηλεία— ο χρόνος «παγώνει», η αναπνοή είναι κρατημένη και η καρδιά έτοιμη να σπάσει.

Όμως, ο γονιός, σε αυτές τις δύσκολες στιγμές, καλείται να κάνει το πιο δύσκολο double-face: μέσα του να ουρλιάζει από αγωνία και φόβο και έξω να καταπίνει τα δάκρυα του, να χαμογελά, να εφευρίσκει αστεία ή παιχνίδια και να μετατρέπει τον φόβο σε μια ήρεμη αγκαλιά.

Κι όταν τελικά περνάει η μπόρα , βγαίνει ένα ανακουφιστικό Ουφ!, που αμέσως συνοδεύεται από ένα τεράστιο ουράνιο τόξο , για να σου θυμίσει ότι άντεξες το μεγαλύτερο «crash test» της μητρότητας.

Όμως, η ανακούφιση αυτή ανακατεύεται με μια βαθιά, βουβή ευγνωμοσύνη, αλλά και με μια δυνατή προσευχή για εκείνους τους γονείς που η δική τους καρδιά βρίσκεται ακόμη μετέωρη και κυρίως, για τους άλλους που δεν βρήκε τον δρόμο να γυρίσει… που έμεινε για πάντα στο σκοτάδι και δεν κατάφερε να συναντήσει το δικό της ουράνιο τόξο.

Και συχνά αναρωτιέμαι: «Αν λυγίζουμε σε κάτι απλό ή περαστικό, πόσο πόνο μπορεί να αντέξει ένας γονέας σε ανείπωτες μη αναστρέψιμες καταστάσεις;»

Η απάντηση είναι μια: Δεν μπορεί. 

Ο άνθρωπος δεν είναι φτιαγμένος για να αντέχει τέτοιο βάρος. Δεν υπάρχει άμυνα, δεν υπάρχει λογική, δεν υπάρχει αντοχή μπροστά στην απώλεια ενός παιδιού. Η φύση ολόκληρη επαναστατεί. Δεν υπάρχουν λέξεις ικανές να απαλύνουν έναν τέτοιο πόνο. Η γλώσσα μας δεν έχει καν βρει λέξη για τον γονιό που χάνει το παιδί του… ίσως επειδή η ίδια η φύση αρνείται να δεχτεί αυτή την ανατροπή στη σειρά των πραγμάτων… ίσως επειδή ο πόνος είναι τόσο μεγάλος, που καμία λέξη δεν μπορεί να τον χωρέσει.

Το πιο εξοργιστικό, όμως, είναι ότι ο ανυπόφορος αυτός πόνος δεν αφήνεται καν στην ησυχία του. Ζούμε σε μια εποχή όπου, αμέσως μετά από κάθε τέτοιου είδους τραγωδία, στήνεται ένας άγριος, ψηφιακός και τηλεοπτικός κανιβαλισμός. Αντί για σιωπή και σεβασμό μπροστά στον θρήνο και την οδύνη, βλέπουμε τα κανάλια και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης να μετατρέπονται σε λαϊκά δικαστήρια.

Είδαμε την ανθρωποφαγία με τις 17χρονες στην Ηλιούπολη, με τη 19χρονη Μυρτώ στην Κεφαλονιά και κατά καιρούς με τα παιδιά που χάνονται τόσο άδικα στον βωμό της οπαδικής βίας, του σχολικού εκφοβισμού και της νεανικής παραβατικότητας. 

Δημοσιογράφοι, ειδικοί και σχολιαστές επιδίδονται σε μια ανατομία του πόνου, ψάχνοντας «ευθύνες», «σημάδια που χάθηκαν» και «γονεϊκή αδιαφορία».

Είναι πολύ εύκολο να κρίνει κανείς εκ του ασφαλούς. Είναι πολύ εύκολο να λέει «γιατί δεν το κατάλαβαν;». Όλα αυτά δεν αποτελούν παρά μια χυδαία προσπάθεια να αποποιηθούμε τη συλλογική μας αποτυχία, ρίχνοντας το ανάθεμα στους πλέον ευάλωτους.

Επιμένουμε να στρουθοκαμηλίζουμε, ενώ η αλήθεια είναι πολυσύνθετη και πολύ πιο σκληρή.

Δεν φταίνε οι γονείς που παλεύουν μόνοι τους σε μια κοινωνία-ζούγκλα. Που εργάζονται εξαντλητικά ωράρια όχι για να ζήσουν, αλλά για να επιβιώσουν. Δεν λείπουν από άποψη, αλλά από ανάγκη. Η Πολιτεία οφείλει, επιτέλους, να ενσκήψει στο δύσκολο ταξίδι της γονεϊκότητας και να αναλάβει τον ρόλο της. Να στηρίξει έμπρακτα τους εργαζόμενους γονείς, ώστε να δοθεί ο πολύτιμος χρόνος να μιλήσουμε με τα παιδιά μας, να τα ακούσουμε πραγματικά, να είμαστε εκεί. Έτσι μόνο θα μπορούμε να κάνουμε λόγο για ποιοτικό χρόνο, παρουσία και επικοινωνία χωρίς να φαντάζουν οφθαλμαπάτη… χωρίς να είναι απλώς trend λέξεις που προσκρούουν στο κενό. Δεν μπορεί η επιβίωση να κοστίζει την ίδια τη ζωή και την ψυχική υγεία των παιδιών μας. Το κράτος, η Πολιτεία, ο κρατικός μηχανισμός έχουν την απόλυτη ευθύνη για κάθε παιδική ζωή που σβήνει επειδή δεν υπήρχε δίχτυ ασφαλείας εξαρχής.

Χρειαζόμαστε άμεσα ουσιαστικά μέτρα στήριξης και πρόληψης, ψυχολογική στήριξη στα σχολεία, δομές προστασίας, πραγματική καθοδήγηση για κάθε οικογένεια, εκ των προτέρων, όχι εκ των υστέρων…

Η εφηβεία είναι από μόνη της ένας λαβύρινθος. Πολλές φορές τα σημάδια δεν είναι κραυγές, εξάρσεις, εξωτερικευμένος θυμός… είναι βουβά, κρυφά, κλειδωμένα…

Η εφηβική κατάθλιψη και ο ψυχικός πόνος συχνά κρύβονται πίσω από μια κλειστή πόρτα, πίσω από ένα «καλά είμαι» ή ένα μικρό εφηβικό ξέσπασμα που μοιάζει συνηθισμένο.

Η συζήτηση για την πρόληψη, την ψυχική υγεία και το πώς θα προστατεύσουμε τα παιδιά μας είναι απαραίτητη. Όταν όμως αυτή η συζήτηση μετατρέπεται σε ανθρωποφαγία, τότε η κοινωνία χάνει τον νοηματοδοτικό της σκοπό.

Κανένας γονιός δεν είναι τέλειος, κανένας οδηγός γονεϊκότητας δεν σε προετοιμάζει για το απόλυτο σκοτάδι και κανένας δεν ξέρει τι κρύβεται πίσω από τους τέσσερις τοίχους ενός σπιτιού. Αντί για κριτική, αυτοί οι γονείς χρειάζονται τη σιωπηλή, γεμάτη σεβασμό συμπαράστασή μας. Τίποτα άλλο.

Στην τραγωδία έρχεται η κάθαρση… Όμως, για τη μάνα που μένει πίσω, ο πόνος δεν εξαγνίζεται…

Απλώς μένει εκεί, να μας θυμίζει πόσο εύθραυστα είναι όλα.

Και πόσο δεδομένα θεωρούμε, καμιά φορά, τα απλά , τα καθημερινά και πιο πολύτιμα πράγματα στη ζωή μας…

Το τρέξιμο για να προλάβουμε τα φροντιστήρια.

Τις γκρίνιες.

Τα γέλια.

Ακόμα και τις διαφωνίες μας.

Όλα αυτά, μέσα σε ένα δευτερόλεπτο, μετουσιώνονται από «καθημερινή ρουτίνα» στο πιο ακριβό δώρο του κόσμου.

Ίσως η κάθαρση τελικά είναι η δικαιοσύνη με την ευρύτερη έννοια και την έννοια της θυσίας… Είναι το να αλλάξουν όλα, για να μην υπάρξει άλλη μάνα που θα δει την καρδιά της να σβήνει στο κενό…

Σήμερα, ας μην προσπεράσουμε τη μέρα μας βιαστικά. Ας αγκαλιάσουμε τα παιδιά μας λίγο πιο σφιχτά. Ας τα ακούσουμε με λίγη περισσότερη προσοχή. Ας τους πούμε ένα «σ’ αγαπώ» παραπάνω, ακόμα κι αν εκείνα, στην εφηβεία τους, γυρίσουν τα μάτια τους με αμηχανία.

Γιατί κάθε στιγμή μαζί τους είναι ευλογία!

«Γονιός σημαίνει να παίρνεις την απόφαση ότι η καρδιά σου θα κυκλοφορεί για πάντα έξω από το σώμα σου.»

— Elizabeth Stone