Δεν είναι λίγες οι φορές που νιώθουμε ανασφάλεια εξαιτίας της συχνής χρήσης του Διαδικτύου και των social media, κυρίως, τον τελευταίο χρόνο λόγω και του εγκλεισμού μας από τον Covid-19. Φτάνουμε, λοιπόν, στο σημείο ν’ αναρωτιόμαστε πόσος χρόνος ενασχόλησης με το Internet και τις οθόνες θεωρείται φυσιολογικός ή επιτρεπτός και πόσος θεωρείται υπερβολικός ή ικανός να μας οδηγήσει στα πρόθυρα εθισμού (ή νευρικού κλονισμού), τόσο εμάς, όσο και -κυρίως- τα παιδιά μας…
Πολλές επιστημονικές μελέτες καταδεικνύουν πως η υπερβολική χρήση του διαδικτύου, δεν έχει μόνο ψυχολογικές, αλλά και τεράστιες κοινωνικές διαστάσεις.
Πρόσφατα, είδα ένα συγκλονιστικό ντοκιμαντέρ του Netflix, με τίτλο: “The Social Dilemma” (Το Κοινωνικό Δίλημμα). Πρόκειται για αληθινές μαρτυρίες παλιών και σημαντικών στελεχών – δημιουργών των δημοφιλέστερων μέσων κοινωνικής δικτύωσης και διαδικτυακών πλατφορμών, όπως Google, Facebook, Pinterest, Twitter, Yahoo, κ.α., οι οποίοι παραιτήθηκαν μόλις συνειδητοποίησαν την άλλη όψη του ίδιου νομίσματος… Όλοι αυτοί αποκαλύπτουν πώς τα social media επηρεάζουν την καθημερινότητα και ρίχνουν φως στα πιο σκοτεινά μονοπάτια τους…
Social Dilemma: “Τα πάντα παρακολουθούνται με σκοπό το κέρδος”
Μεταξύ άλλων, εξηγούν πώς ακριβώς λειτουργεί ο αλγόριθμος των διαδικτυακών εφαρμογών τους, τονίζοντας πως τίποτα δεν μένει κρυφό στον κόσμο του Διαδικτύου και των Social Media. “Tα πάντα παρακολουθούνται με σκοπό το κέρδος: Όσο περισσότερος ο χρόνος ενασχόλησης με τις διαδικτυακές πλατφόρμες τόσο περισσότερα τα έσοδα”.
“Η Δημοκρατία μας δέχεται επίθεση”
Ακόμη, οι ειδικοί αναφέρουν πως τα social media διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο ως προς τις κοινωνικές αναταραχές και τις πολιτικές εξελίξεις σε παγκόσμιο επίπεδο, επισημαίνοντας πως “η Δημοκρατία μας δέχεται επίθεση”. Φαινόμενα συσπείρωσης, αντικρουόμενων απόψεων, διαφωνιών, που μπορεί να οδηγήσουν σε αναταραχή, χάος και ακραίες αντιδράσεις είναι ενδεικτικά της πόλωσης που δημιουργείται σε διάφορες ομάδες στα social media.
“Έρμαια των Likes οι έφηβοι”
Ένα ακόμη καίριο ζήτημα που θίγεται, είναι η ψυχολογική φθορά στην οποία υπόκεινται οι έφηβοι, από την διαρκή χρήση των social media ως μέσο πλέον αποδοχής τους! Επιδίδονται ασυνείδητα σ’ έναν συνεχή αγώνα επιβεβαίωσης -συνήθως με αντίπαλο τον ίδιο τους τον εαυτό- και έπαθλο μερικά δεκάδες/ εκατοντάδες “Likes” και “Follows”. Αν η αποδοχή από το κοινό δεν είναι ικανοποιητική, αυτό είναι αρκετό να τους στερήσει τις χαρές της ζωής ή ακόμη και την ίδια τους τη ζωή!
Σοκαριστικά είναι τα στατιστικά στοιχεία που παρουσιάζονται στο ντοκιμαντέρ από τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων– σύμφωνα με τα οποία, οι αυτοκτονίες των κοριτσιών σε προ-εφηβική ηλικία, σε σχέση με τις αρχές του 21ου αιώνα, έχουν αυξηθεί κατά 151% στις ΗΠΑ, ιδίως από το 2009 και μετά, δηλαδή, από τότε που τα social media άρχισαν να καθιερώνονται στη ζωή μας. Το αντίστοιχο ποσοστό, ανά ένα εκατομμύριο θανάτους, σε κορίτσια εφηβικής ηλικίας (15-19 ετών) έχει αυξηθεί κατά 70%.
E-parenting για εφήβους: αίσθηση ασφάλειας των Social Media V/S Social Media Stress
Σύμφωνα με το e-parenting.gr και τον ψυχίατρο – ψυχοθεραπευτή Γεώργιο Φλώρο, η καταφυγή του εφήβου στα social media και η ταυτότητα που χτίζει μέσα από αυτά που ποστάρει και υποστηρίζει, του δίνουν μια αίσθηση ασφάλειας και ελέγχου, την οποία έχει ανάγκη, ώστε να διαχειριστεί το άγχος της εφηβείας. Υπάρχει όμως, και η αντίθετη περίπτωση, να δημιουργείται, δηλαδή, επιπλέον άγχος στον έφηβο μέσα από τη συμμετοχή και την παρουσία του στα social media. Είναι το λεγόμενο “Social Media Stress”.
Αλλαγή στις περιοχές του εγκεφάλου που δραστηριοποιούνται για: – τη λήψη αποφάσεων, – τον προγραμματισμό και. – την κοινωνική συνείδηση.
Από πού προκύπτει το Social media stress;
1. Από τη σύγκριση που κάνει ο έφηβος με τον εαυτό του με υποθετικά πρότυπα, από τα οποία μπορεί να απέχει πολύ και
2. Από την επιβαλλόμενη ανάγκη για συνεχή επικοινωνία και επαφή, την αίσθηση ότι πρέπει ο έφηβος να είναι συνεχώς διαθέσιμος και συνδεδεμένος, να έχει διαρκώς κάτι ενδιαφέρον, έξυπνο, πρωτότυπο ή αστείο να κοινοποιήσει στους διαδικτυακούς του φίλους και ακολούθους. (e-parenting.gr).
Κρίνεται επομένως, υψίστης σημασίας να χρησιμοποιηθεί η αναγκαία “διαδικτυακή” αίσθηση ασφάλειας προς όφελος της αληθινής ζωής του εφήβου. Με λίγα λόγια, να διατηρηθεί και να μην “σπάσει” το φράγμα μεταξύ της εικονικής και της πραγματικής ζωής.
Την ίδια ώρα, έρευνα του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ) σε 13.000 μαθητές ηλικίας 10-17 ετών έδειξε ότι:
- Το 63% των παιδιών και των εφήβων ασχολούνται με τα κοινωνικά δίκτυα μέχρι 2 ώρες την ημέρα
- Το 13% ασχολούνται 3-4 ώρες την ημέρα
- Το 9% ασχολούνται περισσότερες από 4 ώρες ημερησίως
Η ίδια έρευνα έδειξε ότι η επίδραση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης είναι καταλυτική για την ψυχολογία παιδιών και εφήβων. Το 24% των παιδιών ηλικίας 13-17 ετών είπαν πως ανησυχούν για τον αριθμό των likes που θα λάβουν στις αναρτήσεις τους. Το 19% είπαν ότι έχουν διαγράψει φωτογραφία, η οποία δεν έλαβε αρκετά likes.
Επιπλέον, το 28% είπαν ότι χρησιμοποιούν συστηματικά φίλτρα στις φωτογραφίες που αναρτούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Το 6% δήλωσαν ότι τα social media τελικά τα κάνουν πιο δυστυχισμένα, ενώ το 20% ότι τα κάνουν πιο ευτυχισμένα.
Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός πως όλα αυτά αφορούν συνήθειες πριν ξεσπάσει η πανδημία από τον Covid-19, η τηλε-εκπαίδευση, η τηλε-εργασία και οι περιορισμοί στις συναθροίσεις και τις μετακινήσεις.
Όταν η χρήση Η/Υ και Διαδικτύου είναι απαραίτητη…
Η ψηφιακή εξάρτηση, η απο-κοινωνικοποίηση και οι ψυχολογικές διαταραχές συγκαταλέγονται στις κρισιμότερες αρνητικές επιπτώσεις της υπερβολικής ή προβληματικής χρήσης του διαδικτύου και των social media. Από την άλλη, δεν μπορούμε να παραβλέψουμε την αναγκαιότητα της χρήσης υπολογιστών και του Ίντερνετ ως απαραίτητο εργαλείο, ιδιαίτερα στον εργασιακό τομέα. Αυτό που πρέπει να προσέξουμε είναι να κάνουμε σωστή και συνετή χρήση προς όφελός μας και όχι κατάχρηση. Πώς;
Τρόποι “καλής” Δια-δικτύωσης
- Να ορίζουμε συγκεκριμένες ώρες διαδικτυακής και ηλεκτρονικής ενασχόλησης για λόγους εργασίας ή για δημιουργική απασχόληση όλης της οικογένειας. Τα βίντεο-games και το συνεχές “σκρολάρισμα” προκαλούν εθισμό.
- Ν’ αφιερώνουμε το Σαββατοκύριακο σε οικογενειακές βόλτες και φυσικές δραστηριότητες, παίρνοντας ένα διαδικτυακό Day – off και κάνοντας ένα συχνό updating “Screen Detox” (Αποτοξίνωση από τις οθόνες)!
- Να διαβάζουμε περισσότερα βιβλία και μόνοι μας και μαζί με τα παιδιά μας, ν’ ακούμε πιο συχνά μουσική και να στρεφόμαστε σε πιο δημιουργικές δραστηριότητες, όπως η ζωγραφική, οι χειροτεχνίες και η μαγειρική. Τα παιδιά μαθαίνουν μέσα από τη μίμηση.
- Δεν μπορούμε ν’ απαγορεύουμε στα παιδιά μας να μην είναι στους υπολογιστές, τη στιγμή που τα “Picture Elements” (Pixels=Εικονοστοιχεία) “διακοσμούν” σαν ψηφιδογραφία τον εγκέφαλό μας!
Ασφαλής χρήση του Διαδικτύου: Συμβουλές για παιδιά από το saferinternet4kids.gr
Αξίζει να σημειωθεί ότι το Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου, μέσω της ιστοσελίδας SaferInternet4Kids.gr ενημερώνει γονείς, εκπαιδευτικούς, εφήβους και παιδιά για τους κινδύνους και τη σωστή χρήση του Διαδικτύου. Σας παραθέτω ορισμένες από τις χρήσιμες συμβουλές τους προς εφήβους και παιδιά:
Ποτέ μη δεχτείς να συναντήσεις αγνώστους που γνώρισες στο Διαδίκτυο. Εάν θελήσεις να συναντήσεις κάποιον, φρόντισε αυτό να γίνεται πάντα σε δημόσιο χώρο και με τη συνοδεία του γονιού σου ή ενός ενήλικα τον οποίο εμπιστεύεσαι.
Όταν συνομιλείς σε κάποιο chatroom να είσαι ιδιαίτερα προσεκτικός/ή και μη δίνεις τα προσωπικά σου στοιχεία, όπως την ηλεκτρονική σου διεύθυνση, τη διεύθυνση του σπιτιού ή του σχολείου σου ή τον αριθμό του τηλεφώνου σου.
Να αποφεύγεις τις ιστοσελίδες για τους «άνω των 18 ετών». Οι προειδοποιήσεις είναι για να μας προστατεύουν. Είναι προτιμότερο να ανακαλύψεις ιστοσελίδες με επιμορφωτικό, ψυχαγωγικό και ενημερωτικό περιεχόμενο ανάλογο με την ηλικία και τα ενδιαφέροντά σου.
Είναι σημαντικό να μην ανοίγεις ηλεκτρονικά μηνύματα που έλαβες από αγνώστους. Ποτέ μην ανοίξεις συνημμένα αρχεία που έλαβες από τέτοια ηλεκτρονικά μηνύματα γιατί μπορεί να μεταδώσουν ιούς στον υπολογιστή σου. Ζήτησε από τους γονείς σου να σου εγκαταστήσουν σύστημα φιλτραρίσματος της ανεπιθύμητης αλληλογραφίας για να λαμβάνεις μόνο τα μηνύματα που επιθυμείς.
Αυτό που πρέπει να γνωρίζουν όλοι οι χρήστες του διαδικτύου και των social media είναι πως η αληθινή ζωή είναι εκεί έξω… Μακριά από τις οθόνες! Εκεί βλέπουμε ό,τι επιλέγουν οι άλλοι να δούμε! Για να δούμε την αλήθεια πρέπει να τη ζήσουμε!
(Πηγές: https://sputniknews.gr/, https://www.e-parenting.gr/, https://saferinternet4kids.gr/ , https://psychopedia.gr/)