Τέμπη: Στις ράγες του τραύματος… (βιβλιοπαρουσίαση για μια τραγωδία που δεν πρέπει να ξεχαστεί)

Στις 28 Φεβρουαρίου 2026, συμπληρώθηκαν ακριβώς τρία χρόνια από τη νύχτα που ο χρόνος σταμάτησε στις ράγες των Τεμπών. Η επέτειος αυτή δεν είναι ακόμη μια «μαύρη» ημερομηνία… είναι μια ανοιχτή πληγή που αρνείται να κλείσει, όσο η δικαιοσύνη παραμένει το μεγάλο ζητούμενο.

Με αφορμή αυτή τη μέρα, το βιβλίο «Στις Ράγες του Τραύματος — Τέμπη: Μνήμη, Αγώνας, Δικαιοσύνη» (εκδόσεις Τόπος, 2026), που παρουσιάστηκε μόλις πριν λίγες ημέρες στην ΕΣΗΕΑ, έρχεται να δώσει φωνή σε όσα η σιωπή προσπάθησε να καλύψει.

Τρία χρόνια μετά, το τραύμα παραμένει ανοιχτό και βαθιά πολιτικό, με την Ελλάδα να βρίσκεται σε έναν ιδιότυπο «εκτροχιασμό». Από τη μία, οι σειρήνες των απεργιακών κινητοποιήσεων σε όλη την χώρα και από την άλλη, η σκληρή πραγματικότητα που περιγράφεται στις σελίδες της συλλογικής έκδοσης: ένα κράτος που, όπως αναφέρεται, λειτούργησε με τρόπο «επανατραυματικό» για τα θύματα.

Το βιβλίο: «Στις Ράγες του Τραύματος» δεν είναι ένα λογοτεχνικό πόνημα, αλλά μια πολιτική και κοινωνική ανατομία… μια «νηφάλια, ερευνητικά τεκμηριωμένη και πολιτικά νοηματοδοτημένη ανατομία της υπόθεσης των Τεμπών», όπως τονίζουν οι επιμελητές του τόμου… η ανατομία της Συγκάλυψης, θα προσθέσω!

Η έκδοση σε μορφή βιβλίου επιλέχθηκε για να αφήσει ένα μόνιμο αποτύπωμα που υπερβαίνει τον εφήμερο χαρακτήρα του διαδικτύου και κυκλοφορεί τρία χρόνια μετά το δυστύχημα και λίγο πριν την έναρξη της δίκης, προσφέροντας μια πρώτη αποτίμηση της περιόδου.

Θεσμική και δικαστική διάσταση (Χρ. Ράμμος)

Σύμφωνα με τον κ. Ράμμο Χρήστο, επίτιμο αντιπρόεδρο του ΣτΕ και πρώην πρόεδρο της ΑΔΑΕ, η τραγωδία προκάλεσε μια κοινωνική έκρηξη που ξαναέκανε την κοινωνία ενεργό παίκτη.

“Όλα μπορεί να τα συγχωρήσει μια κοινωνία. Την έλλειψη πίστης στη δικαστική εξουσία, όμως, όχι. Αυτό οδηγεί σε απόρριψη της ίδιας της Δημοκρατίας“, σημειώνει.

Ο ίδιος ασκώντας κριτική στο «μπάζωμα», επισημαίνει την επικοινωνιακή διαχείριση και την σπουδή που επιστρατεύτηκε, προκειμένου να εμποδιστεί η επιστημονική διερεύνηση των αιτιών θανάτου.

Επιπλέον, αναφέρθηκε στον ευτελισμό των κοινοβουλευτικών προανακριτικών επιτροπών μέσω του άρθρου 86 του Συντάγματος.

Κοινωνιολογική και ψυχολογική οπτική (Ν. Δεμερτζής – Κατερίνα Μάτσα)

Τα Τέμπη περιγράφονται ως σύμπτωμα μιας κοινωνίας που παράγει συστηματικά απειλές λόγω δυσλειτουργίας της οργάνωσης και της τεχνολογίας, τονίζει ο Ν. Δεμερτζής, καθηγητής Πολιτικής Κοινωνιολογίας και Επικοινωνίας στο ΕΚΠΑ, ενώ η Κατερίνα Μάτσα , ψυχίατρος και συγγραφέαςκάνει λόγο για τριπλό τραύμα: τη στιγμή της σύγκρουσης, την εγκατάλειψη των πληγέντων μετά και την προσπάθεια συγκάλυψης.

Έτσι, το πένθος μετατίθεται από την ιδιωτική σφαίρα στη συλλογική και μετατρέπεται σε δημόσια διεκδίκηση και «θανατοπολιτική» κριτική.

Η ευθύνη του συστήματος (Ευρ. Μπερσή – δημοσιογράφος των Reporters United)

Πόροι χωρίς βούληση: «Υπήρχαν διαθέσιμοι ευρωπαϊκοί πόροι για την ασφάλεια, αλλά έλειπε η πολιτική βούληση για την ολοκλήρωση των έργων. Η ανάθεση της συντήρησης σε ιδιώτες αναδεικνύεται ως το επόμενο κρίσιμο σημείο ελέγχου».

Το μήνυμα των συγγενών – Η μνήμη ως μέλλον (Θ. Ελευθεριάδης – γιος της Μαρίας Εγούτ, θύματος της τραγωδίας)

«Η μνήμη δεν αφορά το παρελθόν, αλλά είναι εργαλείο για να καθοριστεί τι δεν θα επιτραπεί να συμβεί ξανά. Το τραύμα περιγράφεται ως βαθιά θεσμικό και πολιτικό, όχι απλώς ατομικό».

Εν κατακλείδι…

Μέσα από ερευνητικά κείμενα (όπως αυτά της Μαρίας Λούκα και του Αντώνη Γαλανόπουλου, επιμελητές του τόμου), το βιβλίο αποδομεί τον κυβερνητικό λόγο και τη στρατηγική του «ανθρώπινου λάθους», αναδεικνύοντας τις συστημικές παθογένειες.

Η συμμετοχή ανθρώπων που βίωσαν τη σύγκρουση, όπως ο Θοδωρής Ελευθεριάδης, μετατρέπει το χαρτί σε ζωντανή μαρτυρία. Το τραύμα εδώ δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως ψυχολογικό βάρος, αλλά ως συλλογικό κοινωνικό γεγονός.

Το Αίτημα για Δικαιοσύνη

Όπως τονίστηκε και στην παρουσίαση του βιβλίου, το διακύβευμα δεν είναι μόνο η τιμωρία των φυσικών αυτουργών, αλλά η ρήξη με την κουλτούρα της ατιμωρησίας που προστατεύεται από το άρθρο 86 του Συντάγματος.

Τρία χρόνια μετά, οι 57 νεκροί παραμένουν «παρόντες» μέσα από τον αγώνα των οικογενειών τους. Το βιβλίο υπενθυμίζει ότι για 12 ολόκληρα λεπτά, δύο τρένα κινούνταν στην ίδια γραμμή, σε μια προδιαγεγραμμένη πορεία θανάτου. Σήμερα, η απαίτηση «να μην ξεχαστεί τίποτα» δεν είναι σύνθημα, είναι ανάγκη επιβίωσης για τη δημοκρατία μας.

Όπως εύστοχα έχει επισημανθεί σε αναλύσεις για το βιβλίο, «τα Τέμπη εξελίχθηκαν σε ορόσημο της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας… μια θρυαλλίδα που απεγκλωβίζει τη συσσωρευμένη δυσαρέσκεια για την απαξίωση της ζωής».

Θα κλείσω με μια πολύ καίρια και βαθιά στοχαστική και συγκινητική φράση του Θοδωρή Ελευθεριάδη: «Η μνήμη δεν είναι παρελθόν. Είναι μία μορφή μέλλοντος».