Το περασμένο τριήμερο (27-29/3), βρεθήκαμε στην Τεχνόπολη Αθηνών στο 1ο Athens International Literary Festival (AILF 2026) και παρακολουθήσαμε συνομιλίες μεταξύ κορυφαίων συγγραφέων της διεθνούς σύγχρονης λογοτεχνίας και σημαντικών Ελλήνων δημιουργών. Θα χαρακτήριζα το φεστιβάλ ως έναν ζωντανό οργανισμό σκέψης… ένα μάθημα φιλοσοφίας… μια βαθιά βουτιά στον ψυχισμό χαρακτήρων και, κυρίως, μια απάντηση στην απορία: «Πώς θα χτίσουμε γερές βάσεις για το μέλλον»;;;

Το Supermammasblog, ως ένα blog ολιστικής γονεϊκότητας , με έμφαση στις τέχνες, τον πολιτισμό, την επαφή με τη φύση και τα βιβλία, δεν θα μπορούσε να απουσιάζει από αυτήν τη μεγάλη γιορτή της λογοτεχνίας! Έτσι, επισκεφτήκαμε το φεστιβάλ και τις τρεις ημέρες, είδαμε, ακούσαμε και συνομιλήσαμε με έξι σπουδαίους συγγραφείς, θέτοντας ερωτήματα που αγγίζουν τον πυρήνα της γονεϊκότητας.  Στο τέλος αποχωρήσαμε με μια «βαλίτσα» γεμάτη γνώση και ελπίδα. Το πιο ενθαρρυντικό; Η παρουσία ανθρώπων κάθε ηλικίας: Από νεαρούς μέχρι ηλικιωμένους, όλοι ήταν εκεί, αποδεικνύοντας ότι το βιβλίο θα είναι πάντα must και θα παραμένει «ζωντανό» και τόσο «δυνατό», ώστε να ενώνει ανθρώπους, πολιτισμούς και ψυχές, συγκρατώντας και σώζοντας τον κόσμο από την κατάρρευσή του…

Οι Συγγραφείς που μας «ξεκλείδωσαν» και μας καθήλωσαν

Matteo Nucci: «Τα δάκρυα των ηρώων και οι χρήσεις του κλασικού σήμερα»

Ο κ. Νούτσι μας καθήλωσε με το πάθος του για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, τον Πλάτωνα και τον Όμηρο, τους οποίους θεωρεί αρχέτυπα του ανθρώπινου είδους, γιατί «μας διδάσκουν να αγαπάμε το πάθος για τη βελτίωση».

Συγκεκριμένα, μίλησε για τον Όμηρο και τους ήρωες του (Οδυσσέα και Αχιλλέα) που δεν φοβούνται να κλάψουν, προτρέποντας τους νέους να μην ντρέπονται να δείξουν την ευαλωτότητά τους και να μην φοβούνται να δοκιμάζουν ή να κάνουν λάθη υπό το άγχος της αποτυχίας.

«Η πραγματική αποτυχία είναι μην υποστείς μια δοκιμασία»

Στο καίριο ερώτημα του συγγραφέα και καθηγητή αρχαιολογίας, Δημήτρη Πλάντζο σχετικά με το αν τα δάκρυα των ηρώων αποτελούν αμηχανία για τον ελληνικό πολιτισμό ή μια από τις πιο ριζοσπαστικές του επινοήσεις κι ένα από τους πλέον επείγοντες πόρους του σήμερα, η απάντησε του κ. Νούτσι ήταν σαφής: «Το δάκρυ είναι η απόδειξη της επανάκτησης των συναισθημάτων του σήμερα και αληθινός ήρωας είναι εκείνος που δείχνει πλήρως την ανθρωπιά του».

Εξάλλου, όπως τόνισε χαρακτηριστικά, το κλάμα σε όλες τις εκφάνσεις του (οργή, πένθος, απόγνωση, συγκίνηση) αποτελεί μια πράξη αυτογνωσίας, ηρωισμού και δύναμης. Και παρόλο που η «θυμική ευφυΐα» είναι πιο ανεπτυγμένη στις γυναίκες, οφείλουν να την έχουν και οι άντρες, γιατί δείχνει την αληθινή τους δύναμη.

Στη συνέχεια , ο κ. Πλάντζος αναφέρθηκε στις χρήσεις του κλασικού σήμερα, την ηθική ευθύνη , την παρρησία και την πολιτική χρήση της αρχαιότητας.  

Eξάλλου, στο βιβλίο του «Αρχαιοπολιτική», ο Δημήτρης Πλάντζος εξηγεί πως η αρχαιότητα χρησιμοποιείται ως τουριστικό και πολιτικό προϊόν, κάτι το οποίο συζητήθηκε με τον κ. Νούτσι. Η επίκληση των αρχαίων από τους πολιτικούς δεν γίνεται για να εμπνεύσει την παρρησία (την ελεύθερη κριτική), αλλά ως ιδεολογική βιτρίνα..

Ο κ. Νούτσι είπε πως  παρόλο που η παρρησία μπορεί να είναι επικίνδυνη, όπως συνέβη με τον Σωκράτη , ο οποίος στρεφόμενος κατά των «ισχυρών» και των παγιωμένων αντιλήψεων της εποχής, έγινε μισητός σε πολλούς, είναι ένα σημαντικό χαρακτηριστικό , μια σημαντική αξία που πρέπει να έχουν οι άνθρωποι, καθώς προάγει, όπως και το θέατρο και τα βιβλία την κριτική σκέψη.

«Χαλεπά τα καλά», Ιππίας Μείζων – Πλάτωνας (ρητό που αποδίδεται μέσω του Πλάτωνα στον Σωκράτη»

Ο Ιταλός συγγραφέας αναφέρθηκε διεξοδικά στην κριτική σκέψη, την οποία πασχίζουμε κι εμείς ως γονείς να καλλιεργήσουμε στα παιδιά μας. Ο διάλογος, η συζήτηση, η άσκηση κριτικής απέναντι σε δόγματα , τα οποία διδάχθηκαν από τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, αλλά και η σχόλη, ο «χαμένος» χρόνος, όλα αυτά είναι ευκαιρίες δημιουργίας και καλλιέργειας της κριτικής σκέψης. Γι’ αυτό , ο Ιταλός συγγραφέας μας παροτρύνει « να συνδιαλεγόμαστε εις το διηνεκές».

«Να βιώνω τον χρόνο μου και την αισθητική εμπειρία εν τω βάθει»

Επίσης, αναφέρθηκε στον Πλάτωνα, παρουσιάζοντάς τον ως έναν «αθλητή» της ψυχής, παραθέτοντας ένα όνειρο που είχε δει ο Πλάτωνας, το οποίο έχει διττή σημασία: Οι σπουδαστές της Ακαδημίας του Πλάτωνα προσπαθούσαν να πιάσουν έναν κύκνο, χωρίς αποτέλεσμα. Ο κύκνος συμβολίζει τον ίδιο τον Πλάτωνα που αδυνατούσε να αποχωριστεί την Ακαδημία του, αλλά ταυτόχρονα ίσως -δική μου σκέψη- να συμβολίζει και την σκέψη του, η οποία παραμένει πάντα ελεύθερη από δογματισμούς…

Σε ερώτηση του Supermammasblog σχετικά με την εφαρμογή της πλατωνικής φιλοσοφίας,  ο Ιταλός συγγραφέας απάντησε στηριζόμενος στην αλληγορία του σπηλαίου των ιδεών του Πλάτωνα.  

Η ερώτηση: «Ως γονείς προσπαθούμε να εμφυσήσουμε στα παιδιά μας αξίες , όπως το Αληθινό, το Ωραίο και το Αγαθό. Αν σύμφωνα με τον Πλάτωνα, οι αισθήσεις αποτελούν αντίγραφο του ιδεατού, αυτό σημαίνει ότι ο ψηφιακός κόσμος στη σύγχρονη εποχή , θα αποτελεί μάλλον ένα αντίγραφο του αντιγράφου του. Άρα, μέσα σ’ έναν τέτοιο κόσμο υπερ-πληροφόρησης, συχνά παρα-πληροφόρησης και εστίασης στο «φαίνεσθαι», πώς μπορούμε να επαναφέρουμε τα παιδιά μας –και κυρίως, εμάς τους ίδιους, καθώς τα παιδιά βρίσκονται πιο κοντά στην Αλήθεια- στη δική μας/τους ανάμνηση των ιδεών;

Η απάντηση: Ο Πλάτωνας στο τέλος του «ΦΑΙΔΡΟΥ» απευθύνεται σε κάποιον που βγαίνει από το σπήλαιο των ιδεών να δει την πραγματικότητα και τότε απολαμβάνει έναν υπέροχο ήλιο και τον παροτρύνει να γυρίσει πίσω και να πει και στους υπόλοιπους που ακόμη παραμένουν στο σπήλαιο να βγουν οπωσδήποτε έξω στον φανταστικό ήλιο, που είναι η Αλήθεια και η Δικαιοσύνη. Πιστεύω ότι τα παιδιά μας είναι ή θα γίνουν αρκετά ικανά να βγουν από το σπήλαιο, πολύ καλύτερα από τα καταφέρνουν οι ενήλικες.

Πρότασή μου: Τα βιβλία του πρέπει να μπουν στα Λύκεια ως εργαλεία εμβάθυνσης και ενσυναίσθησης.

Highlights:

-Εκτός από τις γνώσεις και την λατρεία του προς τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, μας έδειξε τη γνώση και την εξοικείωσή του και με την ελληνική γλώσσα.

-Του αρέσει τόσο πολύ η χώρα μας, που πρόσφατα αγόρασε σπίτι στο κέντρο της Αθήνας.

László Krasznahorkai : Ο κορυφαίος, ιδιοφυής, «σκοτεινός προφήτης» που κέρδισε το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2025

Ο Λάσλο Κρανσαχορκάι μας κέρδισε με το «καλησπέρα»! Όπως τα βιβλία, έτσι και ο λόγος , αλλά και η ίδια η παρουσία του αποπνέουν μια δωρικότητα που σπάνια συναντά κανείς. Ερωτηθείς από την κριτικό του New Yorker και καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Wesleyan, Μερβ Έμρε για το ύφος, τον ρυθμό, τα μοτίβα, τις εμμονές και την συχνά υπνωτιστική του αφήγηση, ο κ. Κρανσαχορκάι απάντησε μέσω μιας πολύ προσωπικής μαρτυρίας: «Καθόμουν συχνά στον ώμο του μεγάλου μου αδερφού και παρατηρούσα : Έβλεπα ότι ο κόσμος κινείται πάρα πολύ. Μέσω αυτής της κίνησης, βρίσκω κι εγώ τη δική μου ταχύτητα. Αυτή η ταχύτητα καθόρισε το ότι έγραφα μουσική και αργότερα προτάσεις».

Εδώ, θα σταθώ λίγο για μια μικρή επεξήγηση: Ο λογοτεχνικός και μακροπερίοδος λόγος του είναι αντιστρόφως ανάλογος του ρυθμού και της ταχύτητας της καθημερινότητάς μας. Σαν να θέλει να «φρενάρει» το μάτι του αναγνώστη που «τρέχει», οικειοποιούμενος την ιλιγγιώδη ταχύτητα του ψηφιακού νέου κόσμου και των εξελίξεων που βρίσκονται μίλια εμπρός του.

Ενδεικτικό παράδειγμα της εν λόγω στρατηγικής του Λάσλο είναι το βιβλίο του «Πάει και το Φραντζολάκι». Σε αυτό, καθίσταται παραπάνω από ξεκάθαρο πως ο συγγραφέας επιδιώκει να αναγάγει την ανάγνωση σε μια ιεροτελεστία συγκέντρωσης.

Το μυθιστόρημα των περίπου 300 σελίδων είναι γραμμένο ως μία συνεχή πρόταση.

Η μουσικότητα, όπως ανέφερε κι ο ίδιος, παίζει σημαντικό ρόλο στη ζωή του, αλλά και στη γραφή του. Η παντελής απουσία τελειών και η παρουσία μόνο κομμάτων, παραπέμπει στη μουσική του Μπαχ, όπου δεν υπάρχουν απότομες διακοπές, παρά μόνο μια διαρκής εξέλιξη.

Τη μοναδική τελεία  του βιβλίου τη συναντά ο αναγνώστης στο τέλος του. Εκεί, ύστερα από πολύ μικρές ανάσες, ο αναγνώστης αφήνει την μεγάλη κρατημένη του ανάσα και παίρνει μαζί του έναν χείμαρρο σκέψεων…

Η υπαρξιακή και πνευματική δυστοπία , την οποία περιγράφει σχεδόν σε όλα τα μυθιστορήματά του ο Κρανσαχορκάι , δεν προέρχεται ξαφνικά, αλλά μέσα από μια αργή σήψη. Ο κόσμος καταρρέει επειδή οι άνθρωποι έχουν χάσει την πίστη τους στο νόημα και στην ομορφιά. Τη θέση τους έχουν καταλάβει ο παραλογισμός, η βιαιότητα και ο «θόρυβος».

Για τον γνωστό συγγραφέα, η ομορφιά υπάρχει. Δεν αλλάζει. Αυτό που αλλάζει είναι η αντίληψη της ομορφιάς. Η σχέση μας με αυτήν. Στη φύση και στους ανθρώπους υπάρχει ένα όριο , το οποίο δεν μπορούμε να υπερβούμε: το τέλος του κόσμου.

Όπως εξήγησε, οι αρχαίοι λαοί θεωρούσαν αυτονόητη τη θεϊκή ομορφιά. Ο Χριστιανισμός έβαλε στην ίδια θέση τον Άνθρωπο και τη Φύση, χωρίς όριο ανάμεσα στην ανθρώπινη και τη θεία ζωή.

“Βρισκόμαστε σ’ έναν τεχνικό πολιτισμό, ιδιοφυή , αλλά επικίνδυνο! Έπειτα από τον Διαφωτισμό, χάθηκε η ανάγκη γι’ αυτή τη σχέση”

«Η ομορφιά με το Θείο είναι αυτή που δημιούργησε την Ακρόπολη. Αν ρωτήσουμε σήμερα 5 δισεκατομμύρια ταξιδιώτες τι γνωρίζουν για την Ακρόπολη, δεν θα παίρναμε απάντηση. Βρισκόμαστε σε μια εποχή παρακμής. Άλλαξε η μοντέρνα και η μετα-μοντέρνα σχέση του ανθρώπου με την ομορφιά, όπου η απόλαυση παίζει τεράστιο ρόλο. Όσοι αντιλαμβάνονται την ομορφιά, όλο και θα λιγοστεύουν. Πρέπει επειγόντως ν’ αλλάξουμε τη σχέση μας με τη φύση. Η άμυνά μας απέναντι στη φύση δεν μας προστατεύει», εξήγησε ο Νομπελίστας συγγραφέας.

Ερωτώμενος για τη νέα γενιά και την πρόβλεψή του για το μέλλον αυτής είπε:

«Ο νέος που δεν εξεγείρεται, δεν έχει καρδιά. Και ο γέρος που εξεγείρεται είναι γελοίος»

Σύμφωνα με τον ίδιο, εξέγερση είναι όταν κάποιος δεν μπορεί να δεχτεί άλλο μια συνθήκη, την οποία βιώνει. “Η συνολική εξέγερση αφορά την απόγνωση που προκύπτει από την ανυπόφορη ανθρώπινη κατάσταση , όπου βρίσκεται σε πλήρες σκοτάδι και ψάχνει απεγνωσμένα κάποιο φως!”

Επίσης, αναφέρθηκε στη ύπαρξη παλιών και νέων Αγγέλων:

«Οι παλιοί άγγελοι είχαν σχέση με τον μυστικισμό του Χριστιανισμού, αλλά η σχέση αυτή υπήρχε και πριν. Έδιναν πάντα ένα μήνυμα. Όμως, οι νέοι άνθρωποι δεν έχουν ανάγκη από κανένα μήνυμα. Γι’ αυτό , οι νέοι άγγελοι έχουν τη δική μας όψη, έχουν ανθρώπινη μορφή».

Το ήξερες ότι:

• Ο Νομπελίστας συγγραφέας διαθέτει εξαιρετικό χιούμορ. Έπειτα από αρκετές ερωτήσεις της κα. Έμρε (η οποία ήταν εξαιρετική τόσο στην τοποθέτηση των ερωτήσεών της όσο και στη διαχείριση των απαντήσεων του κ. Κρανσαχορκάι) , είπε χαριτολογώντας: «Καμιά φορά νιώθω ότι απαντώ λέγοντας μόνο αυτά που γνωρίζω, όπως ο Γκάντι».
• Ο Λάσλο έχει μια ιδιαίτερη σχέση με την Ελλάδα και ιδίως την Κρήτη. Στο βιβλίο του «Πόλεμος πόλεμος», υπάρχει ένα κεφάλαιο για την Κρήτη. Όταν είχε επισκεφτεί για πρώτη φορά το Ρέθυμνο, συγκλονίστηκε από τη μουσική που άκουσε σ’ ένα χωριό. Συγκεκριμένα, είπε πως το λαούτο κι ένα ακόμη μουσικό όργανο (εικάζω πως αναφερόταν στην κρητική λίρα) ήταν ό,τι πιο ωραίο είχε ακούσει ως τότε…
• Το βιβλίο του «Πάει και το Φραντζολάκι», αντιστοιχεί σε μια συμπυκνωμένη, «μικρή» εκδοχή του βιβλίου «Herscht 07769» και παρουσιάστηκε ως παγκόσμια πρώτη (συμπεριλαμβανομένης της Ουγγαρίας) στην ελληνική γλώσσα το 2024 .

Kevin Barry: Το ιρλανδικό χιούμορ και η συνειδητή επιλογή του να εργάζεται offline

Ανάμεσα στους πιο σημαντικούς σύγχρονους Ιρλανδούς συγγραφείς, συγκαταλέγεται ο Κέβιν Μπάρι, το έργο του οποίου διακρίνεται για τη λυρική του γλώσσα, το μαύρο χιούμορ και το άγριο στοιχείο της φύσης.

Μέχρι στιγμής, έχουν μεταφραστεί και κυκλοφορούν στα ελληνικά δύο μυθιστορήματα του:

• Η καρδιά το καταχείμωνο (The Heart in Winter, 2024) και το
• Νυχτερινό πλοίο για Ταγγέρη (Night Boat to Tangier, 2019), το οποίο μπήκε στη μακρά λίστα για το βραβείο Booker. 

Το γνωστό δυστοπικό του έργο City of Bohane (2011) και το Beatlebone, του οποίου πρωταγωνιστής είναι ο Τζον Λένον, δεν έχουν μεταφραστεί ακόμη στα ελληνικά, λόγω του έντονου ιρλανδικού ιδιωματισμού, της έντονης λυρικότητάς τους, στοιχεία που θα πρέπει να αποδοθούν με τέτοιον τρόπο ώστε να μην χαθούν ο ρυθμός και η μουσικότητα.

«Αναζητώ μια μελωδία, έναν τόνο, ένα tempo και χτίζω»

Με τον Χρήστο Αστερίου μίλησαν για το σύνολο του έργου του, με έμφαση τα δυο μεταφρασμένα του βιβλία: Θέματα βίας , σχέση εξουσίας, η φύση, η ιρλανδική παράδοση και η βιολογική φθορά των ηρώων, κυριαρχούν.

Προκλητική και ταυτόχρονα λυρική μπορεί να είναι η τέχνη , παραδέχεται ο Κέβιν Μπάρι, αιτιολογώντας τη γραφή του, η οποία διαπνέεται από μαύρη σάτιρα , προκειμένου να ξεσκεπάσει την ανθρώπινη ματαιοδοξία και είναι αδιαχώριστη από τον λυρισμό, τον οποίο χρησιμοποιεί ως αντίβαρο, ως ασπίδα ή μηχανισμό άμυνας απέναντι στη ζοφερή πραγματικότητα, τη σκληρότητα και τη βιαιότητα των ηρώων του.

«Η μουσική οδηγεί στον ρομαντισμό. Όλες οι καλλιτεχνικές μορφές επηρεάζονται από τη  μουσική. Τη μεγαλύτερη επιρροή στο κοινό, την ασκεί η μουσική. Αυτό επιδιώκει να κάνει ο συγγραφέας».

Γράφει πάντοτε offline, θέλοντας να διατηρήσει τη συγκέντρωσή του.

Σχετικά με αυτό, ρωτήσαμε τον κ. Μπάρι: «Σήμερα, είμαστε πιο συνδεδεμένοι από ποτέ ψηφιακά, αλλά ταυτόχρονα πιο απομονωμένοι συναισθηματικά. Μπορεί η επιστροφή σε μια πιο αναλογική ζωή, μέσω της φύσης, της τέχνης ή ακόμη και της σιωπής να μας βοηθήσει να βρούμε ξανά την ουσιαστική επαφή; Κι αν ναι, γιατί δυσκολευόμαστε να στραφούμε προς τα εκεί»;

Η απάντησή του ήταν ταυτισμένη με την καρδιά του ίδιου του έργου του, την αντιφατικότητα των ηρώων του, αλλά και τη λειτουργία του ανθρώπινου ψυχισμού. Από τη μια χρειάζεται να συνδεόμαστε, όμως, κάποιες φορές, χρειάζεται να είμαστε μόνοι. Κάποιες φορές, η απομόνωση είναι ο μόνος τρόπος να «καθαρίσει» ο θόρυβος (όπως ο Λένον στο Beatlebone) και κάποιες άλλες, χρειαζόμαστε τη σύνδεση για να επιβιώσουμε (Νυχτερινό πλοίο για Ταγγέρη) .

Επομένως, η σύνδεση με τους άλλους είναι απαραίτητη για την επιβίωση, αλλά η μοναξιά είναι απαραίτητη για την ουσία.

Τι σχέση μπορεί να έχουν ο Ανδαλουσιανός Σκύλος του Μπουνιουέλ και ο Χάρολντ Πίντερ με τους Pixies;

«Ο Ανδαλουσιανός Σκύλος» (1929) των Λουίς Μπουνιουέλ και Σαλβαντόρ Νταλί και ο Άγγλος συγγραφέας Χάρολντ Πίντερ, όπως και το συγκρότημα της δεκαετίας του 1980 «Pixies», αποτέλεσαν για τον Κέβιν Μπάρι, σημαντική επιρροή, πηγή έμπνευσης και καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του συγγραφικού του ύφους (ισπανικός σουρεαλισμός, ονειρική γραφή, ρυθμικότητα , δραματουργία).

Το ήξερες ότι:

• Οι θρύλοι, οι παραδόσεις , τα γιατροσόφια και ο παγανισμός συμβαδίζουν μέχρι σήμερα και παραμένουν «ζωντανά» στην Ιρλανδία.
• Η «υστερική» ιρλανδική αίσθηση του χιούμορ πηγάζει από τον πολλαπλό χρωματισμό του ουρανού της Ιρλανδίας. (λατρεύω)!
• Κατά την παραμονή του στην Αθήνα, έμεινε στο Παγκράτι. Τα ταξίδια και η ψυχαγωγία συμβάλλουν στο να διατηρεί τον ιδιαίτερο ρυθμό της γραφής του.
• Η Ελλάδα είναι η αγαπημένη του χώρα μετά την Ιρλανδία (3^η είναι η Ισπανία).

David Szalay & Σοφία Νικολαΐδου: Έχει η γραφή φύλο;

Με αφορμή το βιβλίο του «Η Σάρκα» (Βραβείο Booker 2025), ο Ντέιβιντ Σολόι μετατοπίζει το κυρίαρχο ερώτημα τι σημαίνει να είσαι γυναίκα στο τι σημαίνει να είσαι άντρας, με τις σιωπές, τις απογοητεύσεις και τους άγραφους νόμους.  Ο κεντρικός ήρωας του βιβλίου «Flesh» παλεύει με αντιξοότητες και ο ψυχισμός του ανατέμνεται με χειρουργική ακρίβεια.

Η ρυθμικότητα, η ποιητικότητα και ο κυματισμός των λέξεων, ο οποίος επιτυγχάνεται μέσω της χρήσης μονοσύλλαβων, δισύλλαβων και τρισύλλαβων λέξεων, αποτελούν κυρίαρχα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της γραφής του Ντέιβιντ Σολόι.

Σχετικά με το ερώτημα που τέθηκε από τη συγγραφέα Σοφία Νικολαΐδου, αν η γραφή έχει φύλο, η απάντηση του κ. Σολόι ήταν σαφής: “Ναι, έχει. Έγραψα ως άντρας, όμως, το βιβλίο μου δεν απευθύνεται μόνο σε άντρες ούτε περιορίζεται σε αυτό. Είναι κάτι πιο ουσιώδες, που σκοπό έχει να ξεπεράσει τα όρια”.

«Το μεγάλο μυαλό είναι ανδρόγυνο. Αν είναι κανείς άντρας πρέπει και πάλι να λειτουργεί το θηλυκό μέρος του μυαλού του κι αν είναι γυναίκα πρέπει να έχει διάλογο με τον άντρα που υπάρχει μέσα της» (Ντέιβιντ Σολόι, βράβευση Booker 2025, βασισμένος στη θεωρία του Κόλεριτζ και της Βιρτζίνια Γουλφ)

Στην ουσία, η ιδέα είναι πως για να φτάσει κανείς στην πλήρη δημιουργική του δυνατότητα, πρέπει να αγκαλιάσει το σύνολο της ανθρώπινης φύσης του, πέρα από τα κοινωνικά στερεότυπα του φύλου του.

Περαιτέρω τροφή για σκέψη…

Από την πλευρά της γονεϊκότητας, το παραπάνω μεταφράζεται ως εξής: Αν ένας γονέας πιέζει το παιδί του να υιοθετήσει μόνο αρσενικά ή μόνο θηλυκά χαρακτηριστικά για να πετύχει στο μέλλον, ουσιαστικά ακρωτηριάζει τη δυνατότητά του να γίνει ένα ολοκληρωμένο και δημιουργικό άτομο.

Aκριβώς αυτό έχω προσπαθήσει να αναλύσω σε παλαιότερο άρθρο μου με τίτλο: Η μάχη των φύλων

Ο κυρίαρχος ρόλος των γυναικείων φιγούρων – μανάδων στη διαμόρφωση των ηρώων, η σχέση γονέων-παιδιών και οι προσδοκίες για το μέλλον αποτελούν κεντρικούς άξονες προβληματισμού του βιβλίου «Σάρκα».

Η ερώτηση που κράτησα: Η Σοφία Νικολαΐδου ρώτησε τον Σολόι αν είναι σωστό τελικά οι γονείς να επιδιώκουν τα παιδιά να ακολουθούν τα δικά τους όνειρα για ένα «καλύτερο μέλλον». Μια ερώτηση που χτύπησε «κέντρο» στην καρδιά κάθε γονιού.  

Η απάντηση (σε ελεύθερη μετάφραση): Η προσπάθεια των γονέων να κατευθύνουν τα παιδιά προς τα δικά τους ανεκπλήρωτα όνειρα ή σε μια προκαθορισμένη ιδέα περί «επιτυχίας» συχνά οδηγεί σε δύο αποτελέσματα:

• Η πίεση για ένα «καλύτερο μέλλον» (συχνά συνδεδεμένο με το χρήμα ή την κοινωνική θέση) μπορεί να δημιουργήσει ένα συναισθηματικό κενό ανάμεσα στις γενιές.
• Τα παιδιά, προσπαθώντας να ικανοποιήσουν τους γονείς τους, καταλήγουν σε ενήλικη ζωή που δεν τους ανήκει, οδηγώντας σε αυτό που περιγράφεται στο βιβλίο με μελαγχολία ως «ευθραυστότητα της ανθρώπινης ύπαρξης».

(Στο σημείο αυτό, θα παρέμβω για να τονίσω πως στη σύγχρονη παιδαγωγική και ψυχολογία, η τάση είναι οι γονείς να λειτουργούν περισσότερο ως υποστηρικτές (παρόλο που σε ορισμένες οικογένειες, ακόμη το παραδοσιακό μοντέλο καλά κρατεί).  Το «καλύτερο μέλλον» για ένα παιδί είναι πλέον η ικανότητα να προσαρμόζεται, να έχει αυτογνωσία και να αναπτύσσει τις δικές του κλίσεις, καθώς οι «συνταγές» του παρελθόντος, αν και δοκιμασμένες , κάθε άλλο παρά επιτυχείς θα τις χαρακτήριζε κανείς).

Τέλος, ακόμη μια ερώτηση της κυρίας Νικολαΐδου που συγκράτησα ήταν τι είναι αυτό που ξεχωρίζει τον writer (γραφιά) από τον author (συγγραφέα).

 «Η αγάπη της χρήσης της γλώσσας. Ν’ αγαπάς το αποτέλεσμα που δημιουργούν οι λέξεις»

Selva Almada : «Ο άνεμος που σαρώνει»

Η Selva Almada, μια από τις πιο ξεχωριστές φωνές της σύγχρονης αργεντίνικης και λατινοαμερικάνικης λογοτεχνίας, μας μάγεψε με την πολιτική και κοινωνική της ευαισθησία. 

Στα βιβλία της, άνθρωπος και φύση γίνονται ένα, ενώ θίγονται θέματα, όπως η τοξική αρρενωπότητα, η έμφυλη βία, τα κοινωνικά αδιέξοδα και η μνήμη. Η γραφή της ξεχωρίζει για την προφορικότητά της, τη μουσικότητα, την ποιητικότητα και τη λαϊκή ντοπιολαλιά.

«Όταν γράφω, είναι σαν να ακούω τη μουσική μέσα μου. Η φύση εμφανίζεται ως πρόσωπο».

Τα βιβλία της δεν είναι διδακτικά και η ιστορίες ξυπνούν ερωτήματα και σκέψεις στον αναγνώστη. Οι χαρακτήρες της είναι αντιφατικοί, με πολλές αποχρώσεις, εσωτερικές μάχες και υπό συνθήκες μπορεί να είναι άγριοι και βίαιοι και σε άλλες, πιο ευγενικοί.

Διαβάζοντας σχεδόν «μονορούφι» το βιβλίο της «Δεν είναι ποτάμι», διαφαίνεται ξεκάθαρα η ένταση της γραφής της κι ο λογοτεχνικός της λόγος που περιπλέκεται δεξιοτεχνικά με το στοιχείο της προφορικότητας.

Στη συνομιλία της με τη δημοσιογράφο και κριτικό βιβλίου, Τίνα Μανδηλαρά, η Σέλβα Αλμάδα παραδέχεται πως στα βιβλία της υπάρχει έντονα το στοιχείο του «ματσισμού» :

«Ο  μικρός Bully ταυτίζεται με τον μεγάλο. Σε μια καπιταλιστική κοινωνία, το μοντέλο της αναπαραγωγής της βίας από το bullying στη δουλειά, μεταφέρεται στο σπίτι και την οικογένεια και από εκεί, το παιδί το μεταφέρει στο σχολείο και τους συμμαθητές του. Το θύμα γίνεται θύτης και έτσι, δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος, που διαιωνίζεται σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής μας».

Ακόμη πιο ενδιαφέρον από τα λεγόμενα της Αργεντίνας συγγραφέα και ακόμη πιο επικίνδυνο είναι πως όταν ένας τέτοιος χαρακτήρας αποκτήσει εξουσία, δεν θα έχει ως στόχο έναν λαγό, αλλά έναν ολόκληρο λαό. Και είναι γνωστά τέτοια παραδείγματα εξουσιαστών – «ματσό».

Η ίδια αναφέρθηκε στη συνέχεια στην παρακμή των θεσμών της χώρας της και στην έμφυλη βία. Παρόλο που , όπως είπε, το φεμινιστικό κίνημα υπήρξε έντονο στην Αργεντινή και ήταν πρωτοπόρος στην Λατινική Αμερική και το 2002 θεσπίστηκε νόμος που διέπει τη γυναικοκτονία , με ισόβια ποινή, ο όρος «γυναικοκτονία» δεν υπάρχει, όπως και σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες.

Στο βιβλίο της «Νεκρές κόρες» , το οποίο είναι βασισμένο σε αληθινές ιστορίες και γυναικοκτονίες στη ν Αργεντινή, οι δράστες δε συνελήφθησαν ποτέ και στο βιβλίο της δεν αποδόθηκε δικαιοσύνη, αφού δεν υπήρξε. Το βιβλίο διατηρεί τη μνήμη τραυμάτων, προσώπων και χωρών.

Nicole Krauss : «Όταν όλα καταρρέουν πώς πλοηγούμαστε σε Δάση Σκοτεινά»;

Τέλος, η Nicole Krauss, μια από τις σημαντικότερες Αμερικανίδες πεζογράφους  έκλεισε το τριήμερο – ίσως η δική μου κούραση να με έκανε να την παρακολουθήσω πιο δύσκολα, αλλά η παρουσία της ήταν αναμφίβολα εμβληματική . Μέσα από τη συνομιλία της με τον Λευτέρη Καλοσπύρο, η Κράους ανέλυσε τους «πολυπλόκαμους αφηγηματικούς μηχανισμούς της , που συνδέουν και συναρμόζουν  μια σειρά από ετερόκλητα στοιχεία, εποχές και χαρακτήρες  για να προκύψει πλήρες, αλλά ραγισμένο, το είδωλο μιας αθέατης , πολύπλοκης και καλειδοσκοπικής πραγματικότητας».

Η αποσπασματικότητα, η βαθιά υπαρξιακή φιλοσοφία, η ανάλυση χαρακτήρων και ιδεών , το διαγενεακό τραύμα , η εξέλιξη της πλοκής σε διαφορετικά μέρη του κόσμου και η πολυπλοκότητα αποτελούν κυρίαρχα στοιχεία της γραφής και του έργου της. Η ίδια δήλωσε πως έχει αρχιτεκτονικό μυαλό, γι’ αυτό της είναι οικείο το στοιχείο της δόμησης και της αποδόμησης (Great House)

Ερωτηθείσα για τις επιρροές που την καθόρισαν, απάντησε πως στα βιβλία της αναφέρεται συχνά στον Φρόιντ μέσα από δοκιμιακά κομμάτια που παραθέτει αυτούσια, ενώ ο Κάφκα νιώθει ότι την ακολουθεί σχεδόν σε όλη της τη ζωή, ακόμη  και πριν τον γνωρίσει… Είπε επίσης, ότι ξεκίνησε τη συγγραφική της καριέρα ως ποιήτρια και μάλιστα, κράτησε αυτό που έλεγε ο μεγάλος μας ποιητής Γιώργος Σεφέρης:

«Όσα περισσότερα πράγματα γράφω για μένα, τόσο λιγότερα λέω για μένα».

Από τον Αμερικανό συγγραφέα Φίλιπ Ροθ , με τον οποίο υπήρξαν φίλοι, κράτησε τη φράση:

«Αν μπορείς να πάρεις την ιδέα έξω από το δωμάτιο, είναι δική σου»….

Τέλος, σημαντική επιρροή αναφορικά με την πολυπλοκότητα, άσκησε πάνω της ο Ιρανός σκηνοθέτης Αμπάς Κιαροστάμι, μέσα από την ταινία του «Η γεύση του Κερασιού» (κέρδισε τον Χρυσό Φοίνικα στις Κάννες το 1997 και θεωρείται ένα από τα κορυφαία δείγματα του ιρανικού κινηματογράφου).

Η πλοκή: Ένας άνδρας οδηγεί στους λόφους έξω από την Τεχεράνη αναζητώντας κάποιον να τον βοηθήσει να αυτοκτονήσει (να τον θάψει δεδομένου ότι στο Ιράν όλοι είναι εναντίον μιας τέτοιας πράξης), προσφέροντας χρήματα.

Τότε, συναντά τρεις διαφορετικούς ανθρώπους (έναν στρατιώτη, έναν φοιτητή θεολογίας και έναν ταριχευτή). Ο τελευταίος είναι αυτός που του υπενθυμίζει τις μικρές χαρές της ζωής, όπως η «γεύση ενός κερασιού», προσπαθώντας να του αλλάξει την οπτική για το μέλλον.

Πρόκειται για ένα μάθημα για το πώς η εμμονή σε ένα προκαθορισμένο «τέλος» μας κάνει να χάνουμε την ουσία του παρόντος.

«Δεν ξέρω τι είναι τελικά αληθινό: Η φανταστική ζωή των χαρακτήρων μου ή η πραγματική;»

 Τέλος, η Εβραιοαμερικανίδα συγγραφέας αναφέρθηκε στα «σκοτεινά δάση που πλοηγούμαστε» , με αφορμή το ομώνυμο πολυσυζητημένο βιβλίο της (The Dark Forest) και πώς μπορούμε να πλοηγηθούμε σε αυτά όταν όλα γύρω καταρρέουν;

Μίλησε για την παρακμιακή περίοδο και την κρίση που βιώνει η σύγχρονη Αμερική, τονίζοντας πως υπάρχει έντονα το στοιχείο της αποξένωσης, αντιπαραβάλλοντας την αμερικανική πραγματικότητα με την ευρωπαϊκή (και ειδικά τη μεσογειακή) κουλτούρα. «Στις χώρες αυτές, διασώζεται ακόμα η έννοια της κοινότητας που λείπει από τις ΗΠΑ. Αυτό που βρίσκει κανείς στην Ελλάδα και την Ιταλία είναι μια σύνδεση με το παρελθόν και την ιστορία που προσφέρει στους ανθρώπους ένα πιο σταθερό υπαρκτικό έδαφος».

Συγκεκριμένα, περιέγραψε την Αμερική ως μια κοινωνία που βιώνει μια πνευματική και κοινωνική αποσύνθεση, όπου η τεχνολογία και ο «αλγόριθμος» έχουν αντικαταστήσει τη βαθιά ανθρώπινη επαφή. Η αποξένωση προκύπτει από την απώλεια της συλλογικής μνήμης και την έμφαση στον ακραίο ατομικισμό.

Αυτή η «αποσπασματικότητα» που βλέπει στην Αμερική είναι και ο λόγος που τα βιβλία της (όπως το Great House) είναι δομημένα σαν παζλ: προσπαθεί να ενώσει τα θραύσματα μιας ταυτότητας που κινδυνεύει να χαθεί μέσα στην απομόνωση της σύγχρονης ζωής.

Οι δικές μου προτάσεις: Τα «Διαμάντια» του AILF

Αν θέλετε να ξεκινήσετε το δικό σας ταξίδι, δείτε τι αγόρασα και τι σας προτείνω:

«Τα δάκρυα των ηρώων» – Matteo Nucci: Για να καταλάβουμε τη δύναμη της ευαλωτότητας.

«Πάει και το φραντζολάκι» – László Krasznahorkai: Η αφορμή που με έκανε να γνωρίσω αυτόν τον σπουδαίο συγγραφέα.

«Η Σάρκα» – David Szalay: Μια συγκλονιστική περιήγηση στον ανδρικό ψυχισμό.

«Δεν είναι ποτάμι» – Selva Almada: Το διάβασα και το λάτρεψα για την αλήθεια του, την περιγραφικότητα του φυσικού τοπίου και την πνευματικότητά του.

«Νυχτερινό πλοίο για Ταγγέρη» – Kevin Barry: Το νέο μου απόκτημα που ανυπομονώ να ξεκινήσω.

«Τα δικά μας παιδιά» – Σοφία Νικολαΐδου: Ένα βιβλίο για τη γλώσσα, τη μουσική και τον ψυχισμό των εφήβων. Έχοντας διαβάσει τον «Μωβ Μαέστρο», θεωρώ τη γραφή της εγγύηση.

“Η Τέχνη της Ζωγραφικής στον αρχαιοελληνικό κόσμο” – Δημήτρης Πλάντζος: Για τους λάτρεις της ζωγραφικής , ένα βιβλίο -ίσως το μοναδικό- που αναλύει τις απαρχές της ελληνικής ζωγραφικής, από το 1700 π.Χ. ως και το τέλος του 3ου αι. μ.Χ.. – Θα είναι το επόμενο δώρο για τον καλλιτέχνη της οικογενείας: τον γιο μου!

Βοοκ Signings  –backstage

• Kevin Barry (μιλήσαμε για την ομορφιά της Ιρλανδίας και την καλύτερη περίοδο να την επισκεφτεί κανείς που είναι η Άνοιξη ή το Φθινόπωρο)
  • David Szalay (συμφωνήσαμε στο ότι αν ο άντρας αγκάλιαζε τη θηλυκή του πλευρά και η γυναίκα την αρσενική της, οι σχέσεις θα ήταν πολύ καλύτερες)
  • Σοφία Νικολαΐδου (σύντομα αναμένεται να προγραμματίσουμε συνέντευξη μαζί της)

Το συμπέρασμα;

Το βιβλίο παραμένει η μοναδική «τεχνο-λογία» που μπορεί να μας κάνει καλύτερους ανθρώπους. Ιδιαίτερη ήταν η χαρά μου που γνώρισα από κοντά τον κ. Πλάντζο , τον οποίο εκτιμώ βαθύτατα για τη στοχαστική και πολυεπίπεδη γραφή του, αλλά και για την ταύτιση ιδεών μας σχετικά με την χρήση του κλασικού σήμερα… τον κ. Χρήστο Αστερίου, συγγραφέα, μεταφραστή και έναν εκ των τριών καλλιτεχνικών διευθυντών του Φεστιβάλ , μαζί με τον Λευτέρη Καλοσπύρο και τη Μικαέλα Χαρτουλάρη…  την αγαπημένη Σοφία Νικολαΐδου , βραβευμένη συγγραφέα και εκπαιδευτικό , η οποία στα βιβλία της αναδεικνύει έντονα και αναλύει σε βάθος τον ψυχισμό των παιδιών…. Και τέλος, όλους όσους έκαναν αυτό το φεστιβάλ πραγματικότητα.

Υ.Γ. Ένα μικρό παράπονο: Δυστυχώς, δεν κατάφερα να ακούσω τον Ιρλανδό βραβευμένο Πολ Λιντς, γνωστό για το βιβλίο του «Το τραγούδι του προφήτη» (Βραβείο Βοοker 2023),  γιατί η συνομιλία του με τον Έλληνα πεζογράφο Νίκο Μάντη, συνέπεσε χρονικά με εκείνη του Ντέιβιντ Σολόι και της Σοφίας Νικολαΐδου.

Το σίγουρο είναι πως θέλουμε κι άλλες τέτοιες πολιτιστικές δράσεις!!