«Βανζέλ Παπαντό, Βανζέλ όπως Βαν Γκογκ!»
Με αυτή την θρυλική ατάκα του αξέχαστου Χρόνη Εξαρχάκου, ο ήρωας – μόδιστρος προσπαθούσε να δανειστεί λίγο από τη λάμψη του μεγάλου ζωγράφου προς χάριν εντυπωσιασμού (και αστεϊσμού). Έναν παρόμοιο αέρα εντυπωσιασμού και ψηφιακής φαντασμαγορίας, αποπνέει η έκθεση του Van Gogh στο Γουδί, η οποία πήρε παράταση για τις 31 Μαρτίου 2026, ύστερα από απαίτηση και τεράστια απήχηση του κοινού. Όποιος την έχει ήδη επισκεφθεί, θα έχει διαπιστώσει ιδίοις όμμασι ότι κάθε άλλο παρά μια παραδοσιακή επίσκεψη σε μουσείο είναι… Πρόκειται για μια «βουτιά» σε έναν ωκεανό… pixel, ήχων και χρωμάτων. Όμως, πίσω από την εντυπωσιακή λάμψη των προβολέων, γεννιέται ένα κρίσιμο ερώτημα: Μπορεί η τεχνολογία να μεταφέρει την ψυχή του καλλιτέχνη ή απλώς κατασκευάζει ένα ελκυστικό «περιτύλιγμα» για τη νέα γενιά των social και της εικόνας; Αυτό θα προσπαθήσουμε να αναλύσουμε παρακάτω (και όχι μόνο).
Λίγα λόγια για τη ζωή του καλλιτέχνη…
«Ονειρεύομαι τη ζωγραφική μου και μετά ζωγραφίζω το όνειρό μου». Αυτά τα λόγια του Βίνσεντ βαν Γκογκ μοιάζουν σήμερα πιο επίκαιρα από ποτέ. Κι αυτό γιατί σε έναν κόσμο που βρίθει ψηφιακών εικόνων, η ικανότητα να απομονώνει κανείς ένα προσωπικό όραμα και να προσπαθεί να το δαμάζει κάθε φορά, αποτελεί μια πράξη ανεξαρτησίας, αυτοδιάθεσης και ελευθερίας.
Ο Βαν Γκογκ ήταν μια σκεπτόμενη ψυχή που αναζητούσε παρηγοριά στην τέχνη. Δεν γνώρισε ποτέ τη δόξα όσο ζούσε, αντιθέτως, πάλευε με την ψυχική ασθένεια, τη φτώχεια και την απομόνωση. Η ευαισθησία του αποκαλύπτεται συγκλονιστικά στις επιστολές προς τον αγαπημένο του αδελφό, Τεό. Εκεί βλέπουμε ότι η επιλογή των εκρηκτικών του χρωμάτων ήταν η προσπάθειά του να νικήσει το προσωπικό του σκοτάδι. Είναι τραγική ειρωνεία ότι η αξία του αναγνωρίστηκε μόνο μετά θάνατον, ενώ σήμερα το έργο του γίνεται παγκόσμιο ψηφιακό θέαμα.
Τέχνη ή Υπερθέαμα; (ιδού η απορία)
Στην έκθεση, ο Βαν Γκογκ «αποσυναρμολογείται». Οι πινελιές του κινούνται και τα χρώματά του απλώνονται και φωτίζουν τον χώρο σε τεράστιες διαστάσεις.
Για τους υποστηρικτές του θεάματος και της εικόνας, πρόκειται για τον εκδημοκρατισμό της τέχνης. Ο θεατής δεν στέκεται απλώς με δέος μπροστά σε ένα απρόσιτο έργο, αλλά γίνεται μέρος του σημαντικού όλον.
Για τους σκεπτικιστές όμως, η απουσία του φυσικού αντικειμένου – του πρωτότυπου έργου, της μυρωδιάς της μπογιάς, αφαιρεί την αυθεντικότητα.
Η αλήθεια ίσως βρίσκεται κάπου στη μέση: η ψηφιακή τέχνη ενδεχομένως να είναι η φυσική εξέλιξη. Όπως ο Βαν Γκογκ πειραματίστηκε με το χρώμα, έτσι και η εποχή μας πειραματίζεται με τα pixels, επιτρέποντας στην τέχνη να εξελιχθεί και να «αναπνεύσει» έξω από τα όρια ενός κάδρου.
Ωστόσο, ακόμα κι έτσι, δεν παύει να υπάρχει ο φόβος ότι η ευκολία της ψηφιακής εικόνας θα μας κάνει να ξεχάσουμε το πρωτογενές, το αυθεντικό, το πραγματικό, με την τέχνη να κινδυνεύει να μετατραπεί σε ένα καταναλωτικό προϊόν «γρήγορης κατανάλωσης».
Η Πρόκληση για τη Νέα Γενιά
Το ερώτημα αφορά κυρίως τα παιδιά. Ζούμε σε μια εποχή που η προσοχή κερδίζεται δύσκολα χωρίς οθόνη.
Θα παρομοίαζα την ψηφιακή έκθεση ως ένα τρέιλερ ταινίας σε γιγαντιαία οθόνη, με έντονα χρώματα, κίνηση , δυνατό ήχο. Μπορεί να μείνει κάποιος ασυγκίνητος -είτε ανήλικος είτε ενήλικας- από το αποτέλεσμα; Φυσικά και όχι. Γι αυτό και ο Κινηματογράφος κατέχει επάξια τον τίτλο της 7ης Τέχνης και αγγίζει , όπως και η ζωγραφική, όπως και όλες οι υπόλοιπες μορφές Τέχνης, κάθε ανθρώπινη χορδή.
Παρά το γεγονός όμως, πως η εικόνα και η ψηφιοποίηση έχουν την ιδιότητα να εντυπωσιάζουν, να τραβούν την προσοχή, να ελκύουν τα πλήθη, ακριβώς επειδή «πειράζουν» τις αισθήσεις….μας αρκεί να αρκούμαστε σε αυτό; Ο Κίρκεγκωρ θα απαντούσε σίγουρα με ένα ηχηρό «Όχι». Όπως περιγράφει στο έργο του «Είτε – είτε (Either/Or), η πορεία της ανθρώπινης ύπαρξης περνά από 3 στάδια: το αισθητικό (όπου ο άνθρωπος ζει για τη στιγμή, την απόλαυση, το χρώμα), το ηθικό (η προσήλωση στο καθήκον και την αναζήτηση της εσωτερικής τάξης) και τέλος, το θρησκευτικό (που το χαρακτηρίζει ως την απόλυτη υπέρβαση και ανήκει στο πνευματικό στάδιο). Η πλειονότητα των ανθρώπων, σύμφωνα με τον Δανό υπαρξιστή φιλόσοφο, εγκλωβίζεται στο πρώτο στάδιο , οι λίγοι περνούν στο ηθικό και οι ελάχιστοι καταφέρνουν να φτάσουν στην απόλυτη λύτρωση. Κι αυτή η διαπίστωση, έγινε πριν από δυο αιώνες. Φανταστείτε πού θα έχει φτάσει η αναλογία σήμερα!!
Για εκείνους λοιπόν, τους απειροελάχιστους, που η Αλήθεια και η υψηλή αισθητική βρίσκονται στον κόσμο των ιδεών, η ουσία της Τέχνης θα βρίσκεται πάντοτε στο βιβλίο, το περιεχόμενο του οποίου εστιάζει στον πραγματικό καμβά.
Εν κατακλείδι, η έκθεση αξίζει να την επισκεφτεί κανείς (αρκεί αν μην σταθεί μόνο στην εικόνα), καθώς αποτελεί γέφυρα ανάμεσα στις αισθήσεις και την αισθητική, την μαγεία και την Τέχνη… Κι αν χάρη σε αυτή την έκθεση, ένα παιδί νιώσει τη μαγεία και αργότερα, μπροστά σε έναν αληθινό πίνακα, προσέξει την ανάγλυφη μπογιά και νιώσει τον πόνο ή την ελπίδα του Vincent, τότε η τεχνολογία έχει προσφέρει αληθινή υπηρεσία στην τέχνη, δεν την έχει απειλήσει.
Αν έστω και ένα παιδί αναρωτηθεί «γιατί αυτός ο άνθρωπος ζωγράφιζε έτσι;», τότε η ψηφιακή έκθεση έχει πετύχει τον σκοπό της. Ελπίζω η νέα γενιά να συνεχίσει να φυλάττει την αξία και την αυθεντικότητα της τέχνης σε κάθε μορφή της, να ονειρεύεται όπως ο Βαν Γκογκ και βρίσκει τη δύναμη να μεταμορφώνει τον πόνο σε Φως!
Γιατί….
(νομίζατε ότι έβαλα τελεία; Αν θέλετε γρήγορα και σύντομα κείμενα, βρίσκεστε σε λάθος blog)!
H ουσία της τέχνης και το αληθινό Φως, κρύβονται στην αλήθεια του καθενός.
Την αλήθεια αυτή, είδα να καθρεφτίζεται έντονα στα μάτια του γιου μου, που με συνόδευσε έχοντας τις δικές του βαθιές καλλιτεχνικές αναζητήσεις κι ένα φυσικό ταλέντο που συνεχώς ανθίζει. Για εκείνον, ο Βαν Γκογκ δεν είναι μια ατάκα του Βανζελ.. αλλά ένας αισθητικός απόηχος… ένα δημιουργικό συνονθύλευμα που αντανακλά στην δική του εσωτερική σκέψη, τέχνη, αναζήτηση , όραμα: η κοινή προτίμηση προς το εκτυφλωτικό κίτρινο χρώμα, η ίδια τελειομανής αφοσίωση σε επαναλαμβανόμενα μοτίβα , ώσπου η τεχνική και η εικόνα να αγγίξουν το όνειρο και να συναντήσουν το υπέρτατο συναίσθημα!!
Το πορτρέτο του Βαν Γκογκ με λαδοπαστέλ – δια χειρός Π.Α. (του γιου μου)!!!
Έχω ακούσει ουκ ολίγες φορές (όπως κι εσείς φαντάζομαι) πως όσοι είναι καλλιτέχνες έχουν ψυχολογικά προβλήματα! Ίσως επειδή, την υψηλή συναισθηματική νοημοσύνη και την ευαισθησία , έχουμε μάθει στερεοτυπικά (κατά τα άλλα θέλουμε να θεωρούμαστε «προχώ» και «coolάτοι») να τα αποκαλούμε στην καλύτερη… αδυναμία, στην χειρότερη… «ψυχική νόσο». Όμως, αν η τέχνη για κάποιους θεωρείται «πρόβλημα», τότε η ανθρωπότητα χρωστάει τα ωραιότερα επιτεύγματά της σε «ασθενείς». Και για να είμαι απολύτως ειλικρινής, προτιμώ χίλιες φορές τη δημιουργική ανησυχία ορισμένων από τη στατική ανία των πολλών. Στην πραγματικότητα, όλοι οι άνθρωποι παλεύουν με κάτι στην καθημερινότητά τους. Οι καλλιτέχνες απλώς είναι οι μόνοι που έχουν το θάρρος να το δείξουν και το ταλέντο να το κάνουν φως.
Μακάρι όλοι οι άνθρωποι να είχαν τέτοιες ευαισθησίες, γιατί η ικανότητα να μεταβολίζεις τον εσωτερικό σου κόσμο σε Τέχνη (όποια κι αν είναι αυτή) είναι η απόλυτη ένδειξη αν όχι ψυχικής υγείας, αν μη τι άλλο σκεπτόμενης ψυχής. Η διαφορά είναι ότι ορισμένοι έχουν απλώς «θέματα», ενώ ένας αυθεντικός καλλιτέχνης έχει «θέμα» και το μετουσιώνει σε έργο τέχνης.
Η τέχνη αποτελεί για αυτόν, το μέσο επιβίωσης και έκφρασης της ιδιαίτερης ευαισθησίας του.
Τι είναι προτιμότερο; Απλώς να επιβιώνεις ή να ζεις;
Αν ρωτούσαμε τον «Βανζέλ Παπαντό» της ταινίας, θα μας έλεγε πως το να φαίνεσαι σπουδαίος (δηλ. ο εντυπωσιασμός) είναι αρκετό για να περάσεις καλά. Αν ρωτούσαμε τον Βίνσεντ, θα μας έλεγε –όπως έγραψε και στις επιστολές του– ότι «θα προτιμούσε να πεθάνει από πάθος παρά από ανία».
Άλλωστε, το να ζεις ως μια ευαίσθητη ψυχή σημαίνει ότι θα πονέσεις περισσότερο, αλλά θα δεις το κίτρινο των ηλιοτροπίων εκεί που οι άλλοι βλέπουν μόνο λουλούδια…
Κι άλλες δημιουργίες του καλλιτέχνη της καρδιάς μου:
Με την εγγραφή σας στο newsletter μας (email στο: evichris_4@hotmail.com με θέμα: “Πακέτο μικροί καλλιτέχνες” , θα λάβετε αμέσως και εντελώς δωρεάν:
🎧 Το Audio Story “Το Όνειρο του Βίνσεντ” για το δρόμο, καθώς και ερωτήσεις – “τροφή για σκέψη” μετά την έκθεση και όχι μόνο…
🔍 Ένα Κυνήγι Θησαυρού για μέσα στην έκθεση.
🎨 Printables για ζωγραφική στο σπίτι.
Λάβετε το πακέτο και η μαγεία σας περιμένει…